تاسيسات و زير ساخت هاي شهري؛ ضوابط احداث تونل مشترک تاسیسات شهری

امتیاز کاربران

ستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعالستاره فعال
 

تاسيسات و زير ساخت هاي شهري؛ ضوابط احداث تونل مشترک تاسیسات شهری

 


هدف از تنظيم ضوابط احداث تونل مشترك
هدف از تنظيم اين ضوابط ارائه روشها و دستورالعملهاي لازم براي اجرائي كردن قانون احداث تونل مشترك تاسيساتي مصوب 27 بهمن ماه 1372  
جهت رسيدن به اين هدف راهكارهائي مورد نياز ميباشد كه براي ارائه آنها در رديفهاي زير ، ابتدا روشهاي بومي و سنتي بررسي گرديده و مشكلات و مسائل آن ديده شده و سپس در نهايت روش افزايش ايمني و طول عمر تاسيسات زيربنائي از طريق احداث تونل مشترك تاسيسات شهري مطرح شده است .
دامنه كاربرد اين ضوابط بر اساس قانون احداث تونل مشترك و آئين نامه اجرائي آن ، شهرهاي جديد ، توسعه شهرها و اراضي آماده سازي ميباشد
روند انجام مطالعات ، تطابق نيازهاي طرح با قانون ، آئيننامه و ضوابط اجرائي احداث تونل مشترك ميباشد. قبل از انجام مطالعات ، مجري طرح ميبايد اطلاعات كامل از پيشبيني بودجه اجرائي براي طرح داشته و سپس بر اساس ضوابط و مقررات سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور نسبت به انتخاب مشاور براي انجام مطالعات مقدماتي ، تهيه طرح اجرائي و نظارت بر عمليات اجرائي پروژه اقدام نمايد.

 روش افزايش ايمني و طول عمر تاسيسات زيربنائي
عوامل مخرب در اجراي تاسيسات زيربنائي و همچنين كاهش دهنده طول عمر آنها عبارتند از : تماس مستقيم خاك با تاسيسات ، تاثير عوامل جوي و طبيعي مانند برف ،باران ، يخبندان ، طوفان ، صاعقه و زلزله برآنها و در نهايت مشكلات توسعه و افزايش ظرفيت شبكه ها و همچنين مشكلات عدم بازديدهاي دورهاي ديد و تعيين محل دقيق عيوب و اشكالات در شبكه هاي دفني و در نهايت افزايش ايمني شبكه هاي تاسيساتي ميباشد. با توجه به عوامل مخرب و مشكلات گفته شده فوق ، مناسبترين بستر براي استقرار تاسيسات زيربنائي ايجاد معبري با مقاومت كافي در مقابل عوامل جوي و طبيعي همچنين امكان توسعه شبكه هاي مستقر در آن در زيرزمين از طريق احداث تونل مشترك عبور تاسيسات ميباشد .
اجراي تونلهاي تاسيساتي خصوصا“ تونلهاي اختصاصي از سالهاي قبل در محوطه هاي صنعتي كه اهميت بيشتري به تاسيسات زيربنائي آنها داده ميشود و يا در برخي از محوطه هاي غير صنعتي متعلق به بخش خصوصي كه فعاليت و منافع درازمدت خود را در محافظت بهتر از شبكه هاي زيربنائي ميديدند اجرا شده است و در حال حاضر با توجه به پيشرفتهاي فني كارهاي اجرائي اهميت بيشتري تاسيسات زيربنائي پيدا نموده اند.

تاريخچه و عملكرد صورت گرفته و مصوبات قانوني
در گذشته تونل مجزاي تاسيسات شهري در برخي محوطه هاي مسكوني و تونل مشترك در محوطه هاي صنعتي طراحي و اجرا شده است ، بدون آنكه ضوابط قانوني در اين زمينه رسماً منتشر شده باشد
رشد روزافزون شهرها و نيازهاي مبرم شهرنشينان به تاسيسات زيربنائي از يك طرف و مشكلات ناشي از اجرا و نگهداري و تعميرات تاسيسات اجرا شده از سوي ديگر ايجاب نمود كه در27 بهمن ماه سال 1372 قانون احداث تونل مشترك تاسيسات شهري به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده و متعاقب آن به تائيد شوراي نگهبان برسد.
بر اساس ماده “ 1 “ اين قانون ، دولت مكلف گرديد در شهرهاي جديد و توسعه شهرهاي موجود از تونل مشترك تاسيسات شهري استفاده شود . بر اساس ماده “ 4 “ اين قانون ، تعمير و نگهداري تونلها بعهده شهرداريها بوده و بر اساس ماده  5 “ آن ، سازمان مديريت و برنامهريزي كشور موظف به تامين اعتبار براي احداث تونل بر اساس جزئيات مشخص شده ميباشد . آئيننامه اجرائي اين قانون ميبايست در مدت سه ماه از تاريخ تصويب آن ، توسط وزارت كشور تهيه و به تائيد هيات وزيران ميرسيد ، اما تهيه آئين نامه اجرائي بعلل گوناگون و از جمله عدم هماهنگي سازمانهاي متولي تاسيسات زيربنائي ، سالها در حالت تعليق به سر برد تا آنكه شهرداري تهران براي اولين بار در منطقه 22، كه يك منطقه بزرگ و جديد ميباشد تصميم به احداث و استفاده از تونل مشترك تاسيسات شهري گرفت . بر اين اساس ضوابط احداث تونل مشترك براي اين منطقه و نيز طرح مقدماتي شبكه تونلهاي مشترك بطول حدود 120 كيلومتر ، تهيه شد كه بعلت عدم تامين بودجه اجراي آن متوقف گرديد.
طي سالهاي اخير ، وزارت كشور با آگاهي از مطالعات انجام شده قبلي در اين زمينه ، احداث تونلهاي مشترك و نياز مبرم به تهيه آئيننامه جامع اين ضوابط ، مسئوليت تهيه آئيننامه اجرائي احداث تونلهاي مشترك تاسيسات بر اساس قانون مصوب سال 1372 را بعهده گرفت و در نهايت آئين نامه اجرائي ، پس از كارشناسي كليه سازمانها و تشكيلات ذيربط تهيه و از طرف وزارت كشور براي تصويب به هيات وزيران ارسال كه نتيجه آن تصويب و ابلاغ آئين نامه شماره 15625 /ت 31842 ه مورخ 16 /4 /84  ميباشد .
بر اساس ماده “2  “ اين آئين نامه، مسئوليت رعايت و نظارت بر اصول فني و موارد ايمني مربوط به تونل مشترك تاسيسات شهري با توجه به ضوابط و استانداردهاي مربوطه ،حسب مورد به عهده وزارتخانه هاي كشور و مسكن و شهرسازي ميباشد .
بر اساس ماده“3 اين آئين نامه ، سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور مكلف است ظرف مدت شش ماه از تاريخ تصويب آن، نسبت به تعيين ضوابط و استانداردهاي فني احداث تونلهاي مشترك تاسيسات شهري در ابعاد فني و اجرائي با همكاري دستگاههاي بهره بردار و مجريان قانوني اقدام و نتيجه را ابلاغ نمايد . مواد ديگر آئين نامه نيز حاوي موارد و خطوط اساسي و تصميمات اتخاد شده اي ميباشد كه مبنا و ماخذ تهيه اين ضوابط گرديده است.
شرح تاسيسات مستقر در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري و محدوديتهاي اجراي آن

بر اساس ماده 1 قانون احداث تونل مشترك تاسيسات شهري مصوب 27 بهمن 1372 مجلس شوراي اسلامي ، دولت مكلف است با مشار ت و سرمايه گذاري دستگاه هاي بهره بردار در شهرهاي جديد توسط وزارت مسكن و شهرسازي و در طرحهاي توسعه شهرها توسط دفاتر فني استانداريها ، نسبت به احداث تونل مشترك تاسيسات مورد نياز سازمان ها و شركت هاي متولي خدمات شهري مانند آب و فاضلاب ، برق ، تلفن و ….، با رعايت اصول فني و مسائل ايمني م ربوط به هر دستگاه ، از محل اعتبار همان طرحها اقدام نمايد.

تاسيساتي كه استقرار آنها در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري مجاز يا غير مجاز ميباشد .
1. عبور لوله هاي انتقال و توزيع گاز شهري از داخل تونل مشترك تاسيسات شهري مجاز نمي باشد در موارد خاص مي توان تونل مستقلي را براي عبور لوله هاي گاز پيش بيني كرده و يا آن را بصورت دفني اجرا نمود.
2. عبور لوله هاي آب) شرب ، غير شرب ، آتشنشاني  (با قطر حداكثر 700 ميليمتر از تونل مشترك تاسيسات شهري . استقرار لوله هاي آب با قطر بيش از 700 ميليمتر در تونل مشترك ، الزامي نيست مگر آن كه در هر طرح مشخصي از نظر فني توجيه شود .
3. عبور كابلهاي با ولتا( 230، 400و2 13 كيلوولت (از تونل مشترك مجاز نميباشد .
4. جهت عبور كابل هاي با ولتاژ66  و 63 كيلوولت ، با رعايت نكات فني و ايمني كه در بخش هاي ديگر اين ضوابط مورد بررسي قرار خواهند گرفت ، فقط در مسيرهاي اصلي تونل مشترك تاسيسات شهري با رعايت كليه ضوابط اجرائي مجاز است
5. نصب كابلهاي 1 ، 20 و 33 كيلوولت در تونل مشترك تاسيسات شهري بطور كامل الزامي ميباشد
6. كابلهاي برق فشار ضعيف زير 1000 ولت كه در شبكه هاي برق مصرف كنندگان و در خروجي پست هاي توزيع برق كاربرد دارند در مسيرهاي اصلي ، فرعي و داخل بلوكهاي شهري با رعايت كامل ضوابط اجرائي بايد در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري نصب شوند.
7. عبور كابل هاي فشار ضعيف مربوط به روشنائي معابر و خيابان ها ، از داخل تونل هاي مشترك بخاطر غيراقتصادي بودن توصيه نميگردد
8. عبور فيبرهاي نوري مخابراتي از داخل تونل مشترك تاسيسات الزامي ميباشد .
9. در صورت استفاده از كابل هاي تلويزيو ني و آنتن ، براي توزيع اين شبكه مي بايد از تونل هاي مشترك تاسيسات شهري استفاده گردد
10. براي سيستم اطلاع رساني شهري استفاده از تونل مشترك تاسيسات شهري الزامي ميباشد
11. كابلهاي كنترل ترافيك كه در مسير تونل هاي مشترك تاسيسات شهري قرار دارند ميبايد در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري مستقر گردند.
12. عبور فاضلاب خانگي يا صنعتي از داخل تونل مشترك تاسيسات شهري الزامي نميباشد . در صورت نياز به استفاده از تونل مشترك تاسيسات شهري براي استقرار شبكه فاضلاب ، امكانات زير بايد مهيا گردد :
- مسير لوله فاضلاب كه تابع شيب طبيعي زمين مي باشد با مسير تونل مشترك تاسيساتي شهري و شيب آن هماهنگي كامل داشته باشد .
- براي دفع گازهاي خروجي از منهول هاي فاضلاب مستقر در تونل مشترك تاسيسات شهري پيش بيني هاي لازم و كافي بر اساس جزئيات ضوابط اجرائي بعمل آيد .
- عبور آب هاي سطحي از تونل مشترك تاسيسات شهري فقط در داخل بلوك هاي شهري و مراكز صنعتي و پس از مطالعات همه جوانب ممكن ميسر ميباشد و لذا عبور لوله آبهاي سطحي از تونل مشترك تاسيسات الزامي نميباشد .

مناطقي كه احداث تونل مشترك تاسيسات شهري براي آنها الزامي نمي باشد
1. هرگاه تعداد واحدهاي مصرف كننده از تاسيسات زيربنائي اعم از مسكوني ، اداري و يا تجاري كمتر از 50  واحد باشد احداث تونل مشترك براي آنها الزامي نمي باشد . در سازند هاي صخره اي و يا ريزشي احداث تونل مشترك الزامي نمي باشد ، براي عبور تاسيسات زيربنائي براي اين واحدها يا اين مناطق ميبايد از راهكارهاي ديگر استفاده نمود
2. مناطقي كه آبهاي زيرزميني محل عبور تونل بالاتر از يك متر از كف تمام شده تونل باشد ، در صورتيكه از تونل مشترك استفاده شود ميبايد كليه موارد ايستائي سازه تونل و نكات ايمني و عايقكاري سطوح آن رعايت گردد.
   
ابعاد فيزيكي و مكان احداث تونل مشترك تاسيسات شهري
ابعاد فيزيكي تونل مشترك تاسيسات شهري
تونل هاي مشترك تاسيساتي داراي محدوديت زيادي از نظر ابعاد نبوده و الزامي در رعايت ابعاد استاندارد براي آنها وجود ندارد ، ولي همواره ميبايد نكات زير در تعيين ابعاد آنها مد نظر قرار گيرد :
-    حداقل ابعاد قابل قبول مقطع تونل ها180  سانتيمتر عرض و 180 سانتي متر ارتفاع مي باشد و حداقل عرض مفيد معبر براي گذر افراد و تجهيزات صد سانتيمتر است .
-    ابعاد واقعي مورد نظر با توجه به يكطرفه بودن يا دو طرفه بودن تونل ، چگونگي استقرار تاسيسات و همچنين مشخصات و ميزان و حجم تاسيساتي كه در آن مستقر ميگردند و نيز رعايت شرايط همجواري تاسيسات داخل آن ميبايد انتخاب گردد .
-    تونلهائي كه در اين ضوابط مورد استفاده قرار گرفته اند براي عبور آب مصرفي ، آتشنشاني ، برق با ولتاژهاي مختلف و مخابرات مي باشند . در صورتيكه از داخل تونل تاسيسات ديگري مانند شبكه توزيع آب سرد و گرم يا بخار مربوط به سيستم تهويه مطبوع خصوصاً براي بلوك هاي شهري ، برق با ولتاژ 63 كيلو ولت به بالا و يا خطوط گاز شهري و شبكه جمع آوري آب هاي سطحي و لوله هاي فاضلاب عبور نمايند طبعاً تمهيدات ويژه لازم بوده و از حدود الزامات تونل مشترك تاسيسات خارج گرديده و طراحي ويژهاي را نياز دارند كه در بخشهاي مختلف اين گزارش به نكات عمده اين ويژگيها پرداخته شده است .
-    در صورتيكه از ابعاد داده شده و نمونه هاي آورده شده در اين ضوابط استفاده گردد فقط تطبيق نمونه انتخاب شده با نوع و ميزان تاسيسات عبوري مورد نياز مي باشد و ميتوان از محاسبات سازه تيپ و ضوابط عنوان شده براي آن استفاده نمود و در صورتيكه از ابعاد غيراستاندارد استفاده گردد نحوه محاسبه سازه تونل مي بايد بر اساس ضوابط ارائه شده بوده و كليه ضوابط اجرائي بخشهاي مختلف اين گزارش در مورد آن رعايت گردد.
-    تونلهائي كه بصورت نمونه هاي تيپ ارائه ميگردد داراي ابعاد زير ميباشد :
                
ابعاد ارائه شده در جدول فوق اندازه خالص داخل ي تونل ها را نشان داده اند.
-    در صورتيكه پروژه از نظر اهميت نياز به ضري ب اطمينان بيشتري از عملكرد تونل هاي مشترك را داشته و در آن خطوط برق با ولتاژ هاي مختلف عبور نمايد مي توان آن را به دو بخش مكانيكي و برقي تقسيم نمود كه در اين صورت نياز به دو م عبر مجزا براي عبور افراد بوده و عملاً تونل تبديل به دو تونل يكطرفه كه يكي مربوط به تاسيسات برقي و ديگري مربوط به تاسيسات مكانيكي است مي گردد. اجراي اين شكل از تونل الزامي نبوده ولي در صورت وجود حساسيت خاص در پروژه با بررسي توجيهي لازم تمايل كارفرما ميتوان آنرا جايگزين تونلهاي سادهتر كه اجراي آن الزامي ميباشد ، نمود .
   شكل شماتيك تونل هاي عبور تاسيسات
در شكل  زیر فرم پيشنهادي تونل مشترك كه اختصاص به تونل هاي مشترك و فضاهاي مجزا براي تفكيك شبكه تاسيسات مكانيكي و برقي دارد نشان داده شده است .

 



مطالعات انجام شده درمورد مكان استقرارتاسيسات زيربنائي درامتداد معابر
براي مشخص كردن مكان احداث تونلهاي مشترك عبور تاسيسات شهري نسبت به خيابانها و ديگر معابر ، آئين نامه هاي مربوطه استفاده ميگردد . با توجه به اين دو آئين نامه ، مناسبترين مكان احداث تونل مشترك تاسيسات شهري بشرح زير است:
- استفاده از حريم راهها براي عبور تاسيسات شهري يك استفاده منطقي و منطبق با منافع عمومي است .اما ، براي جلوگيري از نقص عملكرد ، ايمني و استحكام و دوام راهها ، چنين استفاده اي بايد ضابطه مند و تنظيم شده باشد .
طراح بايد تاسيسات شهري موجو د را به عنوان يكي از محدودكننده هاي مهم طرح در نظر بگيرد . در مناطقي كه تراكم تاسيسات زير بنايي زياد ميباشد ، تاسيسات شهري موجود ممكن است شكل مسير را تغيير داده و يا در طرز اجراي آن تاثير بگذارند.
اگر جابجاكردن موقت يا دائمي تاسيسات شهري موجود براي احداث راه لازم شود ، طراح بايد جزئيات اجرايي آن را تعيين كند .نبايد ايجاد هماهنگي لازم بين سازنده راه و شركت ها و سازمان هاي تاسيسات شهري را به زمان اجراي عمليات م وكول كرد . چنين تاخيري ممكن است مدت زمان اجراي طرح را تا چندين برابر افزايش دهد.
طراحي جزئيات جابجائي هاي موقت يا دائم تاسيسات شهري مربوط به احداث راه ، جزء طراحي راه است . اين جابجائيها را بايد با استفاده از ضوابط داده شده و هماهنگي با سازمان ها و شركت هاي متولي تاسيسات شهري طراحي كرده و درنقشه هاي اجرايي و اسناد پيمان نشان داد .
در طراحي راه هاي جديد ، طراح بايد براي عبور دادن خطوط آب و برق و مخابرات در امتداد و از عرض راه كانال هاي مشتركي را در نظر بگيرد .
اگرچه گذراندن خطوط زيرزميني تاسيسات شهري از داخل سواره رو مرسوم شده است ، اما اين روش درستي نيست . بايد سعي كرد تا حد امكان ، همه تاسيسات شهري در خارج از عرض سواره رو قرار داده شود. در مواردي كه استفاده از سطح جاده براي عبور دادن خطوط زيرزميني تاسيسات شهري گر يزناپذير است ، آن دسته از خطوطي را بايد در داخل سواره رو مستقر نمود كه به تعميرات و دسترسي كمتري نياز دارند ،مانند خطوط فاضلاب و يا تخليه آبهاي سطحي .
معمولاً سازمانها و شركت هاي تاسيسات شهري سطح راهها را براي گذراندن خطوط زيرزميني يا نصب تجهيزات پيشبيني ميكنند و اين قسمتهاي حفر شده مطابق مشخصات فني بازسازي نمي شود. خرابي در اين قسمت ها به دوام و استحكام و ظاهر سطح جاده لطمه ميزند و به علت اين غفلتها در موارد زيادي تجديد زيرسازي و روسازي راه ضرورت پيدا مي كند . بنابراين ،در استفاده از سطح راهها براي تاسيسات شهري ، بايد ترتيباتي داده شود كه روسازي هاي كنده شده مطابق دستورات مندرج در مشخصات ودستورالعملهاي فني راهها بازسازي شود. شهرداريها از نظر حفظ منافع عمومي موظف به كنترل كيفيت بازسازيها هستند .

ضوابط استقرار خطوط مدفون در پياده روها
اگر خطوط زيرزميني در امتداد راه هستند بايد به موازات راه و اگر آن را قطع مي كنند بايد عمود بر آن باشند . بهتر است كه فاصله افقي خطوط زيرزميني را نسبت به امتداد ثابتي مثلا“ لبه سواره رو يا جدول  و عمق آنها را نسبت به سطح راه مشخص كرد ،تا نصب و همچ نين يافتن مجدد آنها آسان باشد . براي اين كار ، اندازه هاي داده شده در شكل  زیر كه از آئين نامه طراحي راههاي شهري برداشت گرديده ، توصيه ميشود
حد بالاي لوله هاي مجاري تخليه فاضلاب بايد حداقل2 متر پائين تر از كف تمام شده راه باشد . همچنين حد زير اين لوله ها بايد حداقل 0.75 متر پائين تر از حد زير لوله هاي آب شرب باشد تا در صورت نشت فاضلاب ، آب آشاميدني آلوده نشود . ساير خطوط رابايد بالاتر از لوله آب قرار داد تا نشت آب به آنها خسارت نزند. بين خطوط هوايي و كف تمام شده زير آنها بايد فاصله هاي قائم حداقلي رعايت شود.
 

   
  مكان استقرار تونل مشترك تاسيسات شهري

مكان استقرارتونل مشترك در امتداد راههاي درون شهري:

1.    راههاي درون شهري با عرض 12 تا18 متر
اين راه ها داراي عرض كل 12 متر به بالا مي باشند . عرض كل شامل عرض بخش سواره رو كه حداقل
5/5 متر میباشد. بانضمام عرض حاشيه ، پياده رو و گاه ي دوچرخه رو و خط پاركينگ است . عموما“ در دو طرف راه هم حريم حفاظتي قرار دارد كه عرض آن در مقادير فوق منظور نشده است . نحوه قرارگيري حاشيه ، پياده رو ، دوچرخه رو و خط پاركينگ در دو طرف راه كه مجموعا“ حريم تملك ناميده ميشود متفاوت ميباشد
2.    راههاي درون شهري با عرض بيش از 18 متر
اين راه ها داراي عرض 20 الي 30 متر بوده و در وسط آنها يك بخش مياني براي تفكيك كامل جاده به دو جهت مختلف وجود دارد.
 



مكان استقرار تونل مشترك در امتداد راههاي برون شهري
1.    راههاي برون شهري بدون جزيره مياني
راههاي برون شهري عموما “ شامل قسمت سواره رو ، ميانه ، جداكننده بيروني و گاهي سواره رو جانبي ، شانه خاكي و اغلب به غيراز موارد استثنايي حريم حفاظت شده مي باشند . عرض اين راه ها از حداقل 7 متر که 5/5 متر آن به مسير سواره رو اختصاص دارد شروع و تا عرضهاي بالاي 40 متر اجرا ميگردد.
2.    راه هاي برون شهري با جزيره مياني
اين راهها چهار يا شش باندي ميباشند و عرض آنها بيش از 27.60 متر است.



 شرايط استقرار و همجواري تاسيسات عمومي و مجاز در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري
منظور از شرايط استقرار و همجواري ، مجموعه شرايط ، تدابير و پيش بيني هاي لازم در جهت استقرار مطلوب تاسيسات تونل مشترك تاسيسات شهري مي باشد تا ضمن رعايت استانداردهاي بين المللي و ملي و ضوابط فني مرتبط ، تسهيلات لازم جهت نصب و راه اندازي ، تعميرات و نگهداري تاسيسات داخل تونل فراهم شود و در نهايت با حداقل آثارسوء تاسيسات همجوار نسبت به يكديگر، شرايط مطلوب بهره برداري تامين گردد.
 محل نسبي استقرار تاسيسات زيربنائي
-    محل نصب لوله هاي آب ، اعم از آب شرب و غير شرب در نزديكي كف تونل و روي زيرسري هاي به ارتفاع حدود5 الي10 سانتيمتر مي باشد . اگر لوله هاي فاضلاب يا جمع آوري آب هاي سطحي در داخل تونل قرار داشته باشند ، اين لوله ها بايد در پائين ترين قسمت تونل و با فاصله حداقل 20 سانتيمتر از لوله آب آشاميدني قرار داشته باشند .
-    ابعاد ، قطر و جنس لوله هاي آب بايد طوري انتخاب شود كه ضمن تامين شر ايط همجواري با تاسيسات ديگر ، مقاومت لازم در برابر اكسيداسيون و پوسيدگي ، تحمل حرارتهاي ناخواسته همچون آتش سوزي و اتصال كوتاه هاي شديد را داشته باشد
-    لوله هاي آب بايد تحمل نيروهاي مكانيكي و ضربات ناشي از عوامل مختلف از جمله تغيير ناگهاني فشار آب و نيروهاي كششي ناگهاني از جمله زلزله را داشته باشد .
-    در صورتي كه تعداد لوله هاي آب بكار رفته در تونل بيش از دو لوله باشد مي توان با نصب دستك ها ، لوله هاي اضافي را روي اين دستكها نصب نمود.
-    فشار كار لوله هاي آب بايد طوري محاسبه و انتخاب شود كه بتواند با شيب مناسب نصب و تا بيشترين ميزان سطح اختلاف ارتفاع را تحت پوشش قرار دهد. براي مناطق شهري فشار كار 4 تا 6 اتمسفر مناسب ميباشد .
-    در اجراي لوله هاي آب ، بايد پيش بيني هاي لازم براي نصب محافظ به عمل آيد تا در صورت بروز حادثه ، از پاشش احتمالي آب بر روي كابل هاي برق جلوگيري گردد .
-    كابلهاي مخابراتي و فيبرنوري بايد در بالاترين سيني نسبت به كف تونل مشترك تاسيسات مستقر گردند.
-    فضاي فيزيكي لازم براي نصب سيني كابل هاي مخابراتي و همچنين فضاي كافي جهت مفصل بندي و تعميرات كابل هاي مخابراتي بايد در نظر گرفته شود . اين فضاها در فواصل 245 متري از يكديگر ايجاد مي شوند . جزئيات اجرائي و فضاي مورد نياز در استانداردها و ابعاد تيپ تونلها نشان داده شده است .
-    كابلهاي برق فشار ضعيف ، در صورت نياز در سيني هاي دو طرف تونل نصب شود.
-    كابلهاي برق فشار ضعيف به ترتيب از بالا به پائين و پس از سيني كابل هاي مخابراتي و كابل هاي كنترل نصب ميشوند.
-    كابلهاي فشار متوسط نسبت به كابلهاي فشار ضعيف در طبقات پائين تر قرار ميگيرند.
-    فضاي هاي اختصاصي براي تاسيسات مختلف در تونل بايستي به نحوي تعيين گردد تا رعايت فواصل استاندارد شبكه مخابراتي از ساير تاسيسات شهري لحاظ شود .

حداقل فواصل افقي و قائم بين شبكه هاي تاسيساتي عمومي
حداقل فواصل بين تجهيزات و تاسيسات قابل نصب در تونل مشترك بر اساس عوامل مختلفي از جمله : ابعاد تونل مشترك ، قطر لوله هاي آب ، انواع كابل هاي برق از نظر ولتاژ و مقدار جريان دهي ، نوع كابل هاي مخابراتي فيبرنوري و يا كابل هاي معمول و تجهيزات قابل نصب ديگر در تونل مشترك و همچنين نحوه ورود و خروج تاسيسات به تونل مشترك مشخص ميشود.



 شرايط همجواري تاسيسات خاص و پرخطر در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري
-    عبور لوله هاي گاز
عبور لوله هاي گاز از داخل تونل بعلت امكان نشت گاز و ايجاد خطر انفجار مجاز نمي باشد لوله هاي گاز داخل زمين دفن ميگردند
عبور عرضي لوله هاي گاز از داخل تونل نيز ممنوع مي باشد و فقط در شرايط اجباري و استثنائي مي توان جزئيات خاص براي محافظت از شبكه تهيه و آن نيز بايد به تائيد شركت ملي گاز ايران برسد
 

-    عبور لوله هاي فاضلاب
عبور لوله هاي فاضلاب از داخل تونل مجاز نمي باشد . يكي از علل عمده مجاز نبودن عبور ، يكي ماهيت لوله هاي فاضلاب و نياز به داشتن ش يب طبيعي در جهت تخليه فاضلاب مي باشد كه در حالت معمول فاقد هماهنگي با تونل مش ترك عبور تاسيسات كه طبعيت از شيب طبيعي زمين و حفظ پوشش خاك روي آن دارد مي باشد، اين علت ميتواند در شرايط خاص كه شيب لوله جمع آوري فاضلاب ، برابر با شيب طبيعي تونل باشد رفع گردد ، ولي در اين صورت ني ز بعلت امكان نشت گاز متان از منهول هاي فاضلاب و آلوده شدن تونل و مهمتر از آن ايجاد وضعيتي پرخطر براي انفجار مجاز نميباشد .
عبور عرضي لوله هاي فاضلاب از داخل تونل به شرط عدم قطع راه عبور و مرور داخل آن بلامانع است .
عبور طولي لوله هاي فاضلاب در طول هاي بسيار كم حداكثر 100 متر و يا نصب فقط يك عدد منهول فاضلاب در كف در شرايط خاص كه مسير مناسب ديگري براي فاضلاب نتوان يافت بلامانع ميباشد ولي در اين صورت در سقف تونل بايد مكنده هوا نصب نمود و يكي از راههاي اضطراري خروج از تونل را در بالاي منهول تاسيساتي قرارداد
-    عبور لوله هاي آبهاي سطحي
لوله هاي آب هاي سطحي داراي قطرهاي بالا بوده و نياز آنها نيز مانند شبكه جمع آوري فاضلاب ، شيب ملايم به سمت نقطه دفع مي باشد كه با وضعيت تونل هاي تاسيساتي هماهنگي ندارد ، ولي در صورتيكه مسير و شيب لوله آب هاي سطحي با شيب ومسير تونل تاسيساتي هماهنگي داشته باشد عبور اين شبكه از داخل تونل تاسيساتي بلامانع است مشروط برآنكه قطر لوله از30 سانتيمتر تجاوز ننمايد . لولهه اي با قطر بيشتر ميبايد بصورت دفني و خارج از تونل تاسيساتي اجرا گردند
-    پيش بيني هاي لازم براي عبور شبكه هاي برق فشارقوي 63 كيلوولت به بالا
شبكه هاي برق 63 كيلوولت به بالا عموما“ از نوع سيم كشي هوائي ميباشد كه روي پايه هاي بلند از نوع پروفيل فلزي و يا نوع تلسكوپي نصب مي گردد . اجراي اين نوع شبكه ها در فاصله بين شهرها و يا در مجاورت و پيرامون شهرها بدون اشكال مي باشد ولي در داخل محدوده هاي شهري ، بدلايل زير مشكلات و مسائل متعددي ايجاد مينمايد:
الف – لزوم رعايت حريم هاي اجباري كه باعث بدون استفاده ماندن مقدار زيادي از زمين هاي شهري در دو طرف خطوط انتقال نيرو ميشود .
ب – مسائلي كه ميدانهاي الكترومغناطيسي اطراف سيم هاي فشار قوي بدون عايق براي ساكنين مجاور آنها ايجاد ميكند.
ج – در مكان هائي كه خطوط فشارقوي از روي خيابان عبور مينمايد ، امكان ايجاد خطر برخورد با خطوط مذكور ، براي خودروهاي با ارتفاع زياد وجود دارد .به منظور جلوگيري از بروز مشكلات و مسائل فوق ، عبور كابل هاي انتقال نيروي فشار قوي از داخل تونل ها و كانال هاي زيرزميني مطرح مي گردد . تونلهاي عبوردهنده خطوط انتقال نيرو را مي توان به يكي از دو شكل عنوان شده در زیر طراحی و اجرا نمود:
1.    تونل هاي اختصاصي برق:
اين تونل ها ، در حال حاضر در بخش هائي از شهرهاي بزرگ وبخصوص شهر تهران اجرا شده و يا در حال اجرا مي باشد. ازآنجا كه امكان عبور سيم بدون عايق در داخل تونل ها وجود ندارد ، بايستي از كابل هاي عايق دار مخصوص ولتاژ فشار قوي استفاده شود
2.    تونل هاي مشترك تاسيسات:
در اين نوع تونل ها ، معمولا ” كابلهاي برق فشار ضعيف و فشار متوسط ، كابل هاي مخابرات و همچنين لوله هاي آب عبور داده ميشود

   فرم معماري وطراحي سازه تونلهاي مشترك تاسيسات شهري
-    فرم معماري و مقطع تونل
عوامل موثر در فرم معماري و مقطع تونل شامل نيازهاي تاسيساتي ، نيازها و مزيت هاي سازه اي ، مصالح مصرفي ، صرفه اقتصادي و همچنين سهولت اجرا هستند

  عوامل موثر در شكل مقطع از نظر تاسيسات و سازه
  الف- مقطع تونل :

با توجه به تاكيد اين ضوابط بر استفاده از مصالح بتوني، مقطع پيشنهادي مستطيل ميباشد كه داراي مزاياي زير است :
      1 . بيشترين سطح اتكا با زمين
      2 . كمترين فضاي بدون استفاده استفاده بهينه از فضاي داخلي
      3 . سهولت قالببندي و اجراي سطوح صاف و عمود بر هم
      4 . افزايش مقاومت برشي و خمشي مقطع با وجود ماهيچه داخلي
      5 . جلوگيري از تمركز تنش و لبپريدگي با اجراي پخ در محل رئوس بيروني مقاطع
 
ب- طول تونل :

-    تونلهاي بتني درجادر: اين تونلها ضروري است در هر 30 تا 45 متر ، يك درز انبساط درنظر گرفته شود
-    تونلهاي بتني پيش ساخته:  در اين حالت طول قطعات بوسيله روش اجرا و تجهيزات نصب محدود مي شود . ضروري است مشاور با انجام مطالعات فني واجرايي و با در نظر گرفتن مسائل اقتصادي طول قطعات را به سازنده اعلام نمايد
 
ج -شكل درزهاي قطعات پيش ساخته :

استفاده از كام و زبانه در درزهاي قطعات پيش ساخته با توجه به مزاياي زير توصيه ميشود :
1. فراهمكردن شرايط بهتر جهت آب بندي تونل
2. جلوگيري از لغزش هاي جانبي شكل و ابعاد كام زبانه پيشنهادي پيوست ميباشد

 نتيجه گيري و ابعاد پيشنهادي :

هرچند در صورت انجام مطالعات لازم ، ابعاد گوناگوني را بر حسب نياز مي توان براي مقطع اين تونل ها در نظر گرفت ، ليكن ابعاد جدول زير بعنوان ابعاد پايه استاندارد معرفي مي شوند

                        

                           ابعاد فيزيكي دو نمونه از تونل هاي پيشنهادي

         

مصالح ساختماني و روش اجرا:
در اين ضوابط ، بر استفاده از بتن مسلح به عنوان مصالح اصلي و دو روش اجراي درجا و پيش ساخته تاكيد ميگردد . مصالح ومشخصات مورد نظر بايد بر اساس ضوابط و استانداردهاي معتبر باشد
ضمناً استفاده از مصالح ديگر ، طبق استانداردهاي معتبر ، در صورت تائيد مشاور ، مجاز است

روش محاسبات سازه اي
-    كليات ، مباني و نحوه محاسبات
محاسبات سازه اي مقاطع جعبه تونل را مي توان بر اساس نرم افزارهاي كامپيوتري انجام داد لازم به ذكر است كه بنابرعرف رايج در ايران جهت استفاده از استان داردهاي مشابه ، پيشنهاد مي شود در صورت نياز به اعمال بار ترافيكي ، بارگذاري هاي بار كاميون صورت گيرد
ارتعاش حاصل از انتشار امواج زلزله باعث بوجودآمدن تغيير شكل هايي در زمين مي شود بعلت مقاومت مقطع تونل در برابر اين تغيير شكلها بين تونل و خاك مجاور آن ، نيرو و يا واكنش نيرو به وجود مي آيد كه اصطلاحاً به آن اندركنش خاك و تونل گفته ميشود . براي سازه هاي كوتاه مدفون در خاك بر اساس آيين نامه هاي معتبر بين المللي نياز به در نظرگرفتن اثرات زلزله نميباشد اما چنانچه سازه طويل باشد وقتي موج از منبع انتشا ر كانون زلزله آزاد ميشود ، پس از عبور از لايه هاي مختلف و طي مسافتي نسبتاً زياد به خط تونل مي رسد نحوه عملكرد تونل در برابر اين موج علاوه بر خصوصياتي مثل ابعاد و ضخامت و عمق پوشش خاك به ويژگيهاي موج وارد شده نيز وابسته است . ويژگي موج منتشر شده به خصوصيات منبع انتشار و محيط هايي كه موج از آن عبورميكند بستگي دارد . بنابراين چنانچه دو نقطه مثل  aوb كه به فاصله اي معين از تونل قرار دارند انتخاب شوند موج منتشر شده ازيك منبع كه به دو نقطه aوb ميرسد به دو دليل زير با هم متفاوت خواهند بود .
1.    بعلت تغيير خصوصيات خاك مسير طيشده موج زلزله در دو نقطه شكل موج متفاوت خواهد بود
2.    بعلت اختلاف فاصله دو نقطه از منبع انتشار زلزله بنابراين امواج رسيده به تونلها با هم اختلاف فاز خواهند داشت .
بنابراين در سازه هاي متعارف روي زمين مثل ساختمان ها ، مخازن يا پل ها بعلت ابعاد كم و محدودشان فرض ميكنند كه تمامي نقاط آن تحت اثر ار تعاش يكساني از يك زلزله واقع مي شوند و لذا با انتخاب يك منحني طيف زمان شتاب يا طيف طراحي رفتار ساختمان را در كل ابعاد ارزيابي مي كنند در واقع روش فوق در مورد سازه هايي كه ابعاد آنها در مقايسه با طول موج زلزله در حد پايين قرار دارد فرض معقولي است ولي در مورد تونلهاي طويل و خطوط لوله به دليل طول زياد اين فرض نادرست خواهد بود .بنابراين با فرض كوتاه بودن طول تونل بارگذاري خاص زلزله بر روي مقطع در نظرگرفته نشده است در صورتيكه براي تونل هاي طويل با توجه به اينكه از لايه هاي مختلف خاك و شرايط متفاوت عبور مي كنند مي بايست رفتار تونل در برابر ا رتعاشهاي ناشي ازانتشار امواج زلزله ، همچنين روانگرايي بستر تونلهاي مدفون و اثر حركت گسل بر تونلهاي مدفون توسط مشاور درنظرگرفته شود.
          
       
 

آب بندي:
انتخاب روش و شرايط آب بندي به عهده مشاور است و در اين ضوابط صرفا به معرفي روش ها و استانداردها پرداخته مي شود .مسئوليت نوع آب بند با توجه به شرايط طراحي و موارد مطرح شده در اين ضوابط بعهده مشاور ميباشد .
نكته : صرف نظر از روش اجرا پيشنهاد مي گردد حتي الامكان از ساخت تونل در زير تراز آب زيرزميني خودداري گردد زيرا علاوه بر مشكلات آب بندي ، اجراي عمليات ساختماني بسيار سخت و با صرف هزينه زيادي همراه خواهد بود . در صورت اجبار به اجراي تونل در زير تراز آب زيرزميني دائمي يا فصلي، ضروري است با اجراي زهكش مناسب در اطراف تونل ضمن حذف نيروي هيدرواستاتيك از روي ديواره ها ميزان رطوبت را نيز به حداقل رسانيد

نكات عمومي مرتبط با آب بندي عايقكاري:
در هنگام انتخاب روش و مواد آببندي توجه به نكات زير ضروري است :
•  ميزان رطوبت منطقه
•  فشار هيدرواستاتيك موجود در بدنه و كف تونل
•  مواد شيميايي موجود در خاك
•  ضرورت و امكان تطبيق درزبند با جابجايي هاي احتمالي در درزها

عموماً دو روش براي آب بندي درزها وجود دارد :
الف – عايق كاري داخلي درزها
ب – عايق كاري خارجي درزها:
     1. عايق كاري توسط نوارهاي درزبند
     2. عايق كاري توسط مواد درزبند   
نيازهاي تاسيساتي تونل هاي مشترك تاسيسات شهري، سيستم هاي حفاظتي و ايمني

تونل مشترك تاسيسات شهري بستري براي استقرار تاسيسات زيربنائي در آن ميباشد و لذا بايد شرايط زير در طراحي آن رعايت گردد :
• راهها و دريچه هاي لازم براي ورود لوازم و همچنين لوله ها و كابل ها به داخل تونل .
• فضاي كافي براي عبور افراد بازرسي كننده و امكان دسترسي به كليه شبكه ها و همچنين تعويض و تعمير آنها .
• تخليه آب هاي احتمالي در هنگام خروج آب بعلت تركيدگي و يا تعويض لوله هاي آب و همچنين جلوگيري از پاشش آب روي شبكه هاي انتقال برق و مخابرات
• ايجاد شرايط لازم براي كار گروه هاي تعميراتي از نظر جابجائي هوا ، ميزان دما و همچنين مبارزه با انتشار حريق هاي حاصل از اتصالات برقي و در نهايت امكان تخليه افراد و فرار آنها از دريچه هاي اضطراري .
• امكان كنترل داخل تونل از طريق استقرار نمايانگرهاي وضعيت اضطراري مانند حريق و يا رطوبت اضافي همراه با آژيرهاي اعلام خطر به همراه سيستم هاي نشان دهنده داخل تونل .
• تامين نيازهاي عمومي تاسيساتي مانند روشنائي ، برق يك فاز ، سه فاز ، تلفن همچنين ايستگاه هاي نگهداري لوازم كار وكمك هاي اوليه .
   پيش بيني لازم براي تحقق رديفهاي فوق در سه بخش زير خلاصه ميگردد :
الف – انجام عمليات ساختماني شامل دريچه هاي دسترسي فرار ، راه هاي ورود به تونل براي انتقال لوازم ، لوله هاي آب و كابل هاي برق و مخابرات .
ب – پيش بيني تاسيسات مكانيكي لازم جهت تامين هوا ، گردش هوا ، اطفا حريق ، دفع آب حاصل از تركيدگي لوله و در نهايت پيش بيني هاي لازم جهت جلوگيري از پاشش آب به تاسيسات برقي و مخابرات .
ج – پيش بيني تاسيسات برقي لازم جهت تامين روشنائي ، تامين برق مورد نياز ، سيستم اعلام حريق و سيستم نمايانگر وضع داخل تونل به مركز كنترل .
    نيازهاي ساختماني:
1.    ايستگاههاي كنترل و تعميرات:
الف. ايستگاههاي كنترل در بلوكهاي شهري
     ب. ايستگاههاي كنترل در محدوده خارج از بلوكهاي شهري
     2. راههاي خروج
   نيازهاي تاسيسات مكانيكي
1.    تعويض هوا
2.    سيستم اطفا حريق
3.    تخليه آبهاي داخل تونل
    
 

    

                                                               
4.    جلوگيري از پاشش آب
5.    نصب علائم راهنما
6.    تجهيزات ايستگاههاي كنترل
7.    سياهه هاي وارسي و مديريت بحران

حداقل نيازهاي تاسيسات برقي تونل هاي مشترك
1.    منابع و استانداردها
2.    سيستم روشنائي
3.    كليد گذاري
4.    پريزهاي برق تك فاز و سه فاز پريزهاي برق تك فاز و سه فاز:
الف. كليات:
براي تغذيه لوازم و تجهيزات مربوط به نگهداري و تعميرات لوله ها و كابل ها و تجهيزات داخل تونل مشترك تاسيسات از پريزهاي برق تك فاز و سه فاز استفاده شود
پريزها در فواصل مناسب روي ديواره ها و در محل مناسبي بين سيني كابل ها نصب ميگردد . در صورتيكه امكان نصب پريز روي ديوارها وجود نداشته باشد و نيز در مواردي كه كابل هاي فشار قوي در رديف هاي پائين كشيده شده باشند ، پريزهاي تك فاز و سه فاز در فاصله ايمني تا آخرين سيني كابل نصب خواهند شد.
ب. پريزهاي تك فاز
ج. پريزهاي سه فاز
5. تابلوهاي برق
6. سيستم اتصال زمين:
الف. كليات:
به منظور ارت نمودن كليه لوازم و قطعات فلزي داخل تونل و همچنين ايجاد شبكه اتصال زمين تاسيسات برقي ، سيستم اتصال زمين پيش بيني ميشود . سيستم اتصال زمين تجهيزات مختلف ، بصورت مجزا اجرا خواهد شد .
ب. شينه مسي
ج. چاه اتصال زمين
د. ميله اتصال زمين
7. سيستم برق اضطراري
8. لوازم ضد انفجار
9. سيستم تلفن:
الف. كليات:
براي ارتباط هاي داخلي تونل با مسئولين نگهداري و نگهباني و همچنين براي ارتباط هاي ضروري با خارج از تونل ، سيستم تلفن پيش بيني ميگردد. اين سيستم متشكل از پريزهاي تلفن ، لوله كشي ها و كابل كشي هاي مربوطه ميباشد كه در نهايت از طريق جعبه هاي انشعاب با شبكه تلفن مخابرات ، مرتبط ميشود
    ب. فاصله هاي نصب
    ج. ارتفاع نصب
    10. سيستم اعلام حريق
     الف. كليات
به منظور كشف و اعلام سريع وقوع آتش سوزي در داخل تونل تاسيساتي ، سيستم اعلام حريق پيش بيني ميگردد. سيستم هاي اعلام حريق بر دو نوع “ منطقهاي “ و “ آدرسياب “ ميباشد .
    ب. اجزاء سيستم و مشخصات آنها
    ج. تابلوي كنترل اعلام حريق
    د. شستي اعلام حريق
    ح. حسگر اعلام حريق
   خ. مشخصات اجرائي اعلام حريق
    ر. آژير و زنگ اعلام حريق
    ز. باطريهاي سيستم اعلام حريق
 

سيستم هاي پيشرفته تاسيسات برقي
1.    مقدمه:
اجراي حداقل نيازهاي تاسيسات برقي تونل هاي مشترك براي كليه تونل ها الزامي ميباشد . بديهي است با پيشرفت تكنولوژي ، بخصوص در زمينه سيستم هاي كنترلي ، مخابراتي و حفاظتي ، نيازهاي تاسيسات
برقي تونل هاي مشترك هم روز به روز ارتقاء يافته و بايستي سيستم هاي جديدتري را براي عملكرد مطلوب تونلهاي مشترك ، پيش بيني نمود.
2.    تاسيسات برق عمومي:
الف – روشنائي
ب – پريزهاي برق
ج – تابلوهاي برق
 كنترل و فرمان مدارها
سيستمهاي مخابراتي:
الف – سيستم مخابراتي بي سيم
ب – سيستم مخابراتي همراه موبايل
سيستم اعلام حريق:
     الف. مركز اعلام حريق
     ب. شستي اعلام حريق
     ج. زنگ اعلام حريق
     د. دتكتورهاي اعلام حريق
    ح. حسگر ويژه سيني كابل CABLE HEAT DETECTOR
    خ. حسگر حرارتي نوع فيبرنوري FIBER OPTIC
      ر. سيستم نمونه برداري هوا Air Sampling Smoke Detector
    ز. كاربرد حسگرهاي فوق:
a)    حسگر دودي
b)    حسگر حرارتي
c)    حسگر تركيبي
d)    حسگر حرارتي خطي
e)    حسگر نوع فيبرنور

سيستم مديريت هوشمند IBMS
مقدمه:
سرويس و نگهداري تاسيسات و تجهيزات عمومي داخل تونل ، از قبيل لوله ها ، كابل ها ، دستگاه هاي تهويه ، تابلوهاي توزيع برق ، روشنايي فضاهاي مختلف و ساير مواردي از اين قبيل يكي از وظايف اصلي مديريت هوشمند ميباشد . سرويس به موقع دستگاهها و جلوگيري از انتشار خرابي احتمالي PREVENTIVE MAINTENANCE و در نتيجه پيشگيري از توقف كار اين تاسيسات نه تنها باعث كاهش هزينه هاي نگهداري بهره برداري خواهد شد ، بلكه در مواردي از قبيل روشنائي اضطراري ، ايمني را نيز تامين خواهد نمود.
بهينه كردن مصرف انرژي و جلوگيري از به هدررفتن آن از ديگر وظايف مديريت ساختمان است ENERGY SAVING با توجه به مطالب فوق كه بطور خلاصه اهميت يك سيستم مديريت صحيح براي تونل را بيان ميكند و با توجه به اينكه عوامل تحت نظارت و كنترل در اين مجموعه گسترده تر از آن است كه فرد يا افرادي بدون بهره گيري از سيستم هاي پيشرفته رايانه قادر به انجام بهينه اين امر مهم باشند ، نياز به يك چنين سيستم كنترل و مديريت هوشمند IBMS بعنوان مكمل تاسيسات و تجهيزات تونل ، كاملا“ احساس ميشود. نقاط تحت نظارت اين سيستم ، مشخصات عمومي سيستم ، اجزا اصلي و قابليت هاي نرم افزاري و سخت افزاري آن از اهم مطالبي است كه قسمتهاي مختلفي از اين ضوابط به شرح آنها اختصاص داده شده است.
ب. نقاط تحت نظارت و كنترل:
a)    دستگاه تهويه هواكش ها
b)    حسگرهاي نشت آب
c)    اتاق برق
d)    سيستم تلفن ، اعلام حريق و حفاظت(اتاق نگهباني)

حداقل نيازهاي حفاظتي و ايمني
    الف. كنترل:
a)    استانداردها
b)    صدور اجازه ورود و خروج
c)    مركز كنترل براي سيستم
     ب. اعلام خطر:
a)    اصول طراحي سيستم حفاظتي
b)    عناصر سيستم حفاظت فيزيكي:
1.    واحد نگهباني و كنترل
2.    درهاي ايمني
C) عناصر سيستم حفاظت الكترونيكي:
1.    سنسورهاي حفاظتي:
-    حسگر ضربه
-    حسگرهاي وضعيت دربها
-    حسگرهاي مادون قرمز
-    حسگرهاي راداري
2.    شستيهاي اعلامخطر
3.    آلارم صوتي
4.    مركز كنترل اعلامخطر

سيستمهاي پيشرفته مديريت دسترسي به تونل مشترك تاسيساتي
a)    اصول مديريت دسترسي
b)    روشهاي مديريت دسترسي:
1.    كنترل دسترسي
2.    دوربينهاي مداربسته
3.    لايه هاي حفاظتي
4.    تجميع سيستمها
     C) تدابير و تجهيزات

مشخصات شبكه هاي انتقال آب ، برق ، مخابرات و سيستمهاي انشعاب گيري
مشخصات شبكه هاي انتقال آب:
- براي انتقال آب با توجه به فشار كار و قطر شبكه ميتوان از لوله هاي پلياتيلن ، چدني داكتيل و يا فولادي سياه استفاده نمود .
- استفاده از لوله هاي پلي اتيلن با فشارپذيري حداقل10 PN براي اندازههاي 90 و 110 ميليمتر در صورتيكه فشار كار سيستم از6 اتمسفر بيشتر نباشد مجاز ميباشد، در اينصورت فاصله بين دو پايه نگهدارنده لوله حداكثر2 متر و زير هر بخش اتصالي دو قسمت لوله به يكديگر نيز بايد پايه نگهدارنده نصب گردد  در اين مورد استفاده از لوله هاي چدني داكتيل نيز مجاز ميباشد
- لوله هاي با اندازه 150 ميليمتر تا 700 ميليمتر از نوع چدني داكتيل ميباشند
- لوله هاي از800ميلي متر و بالاتر كه در خطوط انتقال بين مخازن و خطوط اصلي آب استفاده ميگردند از نوع فولادي سياه كه از داخل با اپكسي يا با ملات سيمان پوشش داده شدهاند ميباشد .
لوله هاي با اين قطر داخل تونل تاسيساتي نصب نميگردند بلكه در داخل زمين مدفون ميباشند و براي محافظت سطح خارجي آنها از پوشش قيراندود ميبايد استفاده نمود.
- در موارد خاص به ويژه مواقعي كه به فشارهاي بيشتر احتياج باشد25 PN از قطر 500 ميليمتر به بالا نيز ميتوان از لوله هاي فولادي با تمهيدات رديف فوق استفاده نمود .
 
 نحوه انشعاب گيري آب از خطوط اصلي داخل تونل تاسيساتي:
- انشعاب گيري با لوله هاي قطر كمتراز90 ميليمتر از خطوط 300 ميليمتر به بالا مجاز نميباشد.
- عبور لوله هاي با قطر بيش از 700 ميلي متر در داخل تونل تاسيساتي مجاز نميباشد.
- در صورتيكه قطر خط انتقال آب 300 ميليمتر يا بيشتر باشد ، براي هر 150 اشتراك با قطر 90 تا حداكثر 150 ميليمتر يك انشعاب با شير قطع و وصل در نظر گرفته ميشود ، اين انشعاب ميتواند حداكثر10  انشعاب كوچكتر با قطر حداكثر 90ميليمتر را تغذيه نمايد . تا اين مرحله از اجرا كليه لوله ها و شيرهاي قطع و وصل در داخل تونل تاسيساتي قرار ميگيرند و از اين مرحله به بعد كه شامل تعدادي انشعاب كوچكتر با قطر حداكثر 90 ميليمتر ميباشد ، شبكه داخل پياده رو اجرا گرديده و از هر شبكه با قطر حداكثر90ميليمتر واقع در پيادهرو ميتوان حداكثر 15 انشعاب كه طول كل مسير آنها در داخل پياده رو از 100 متر تجاوز ننمايد اخذ گردد.
 طرح شماتيك انشعاب گيري اين خطوط در شكل زیر نشان داده شده است:

     


مشخصات شبكه هاي انتقال و توزيع نيرو:
انواع شبكه هاي نيرورساني
شبكه هاي برق رساني وزارت نيرو ، در كلي ترين حالت ، از سه بخش اصلي زير تشكيل ميگردد :
- شبكه انتقال نيرو كه وظيفه رساندن برق از نيروگاه ها به پست هاي فشارقوي و فوق توزيع را برعهده دارد و اين شبكه ها اكثرا” از سيم كشي هاي هوائي تشكيل شده و به همين دليل ، عموما“ در بحث تونل هاي تاسيساتي مطرح نميشوند .
- شبكه توزيع نيرو كه وظيفه پخش نيرو از شبكه هاي فوق توزيع به پست هاي توزيع برق را برعهده دارند  اين شبكه ها در محدوده هاي شهري از كابل هاي فشارمتوسط(11-20-33 کیلو ولت) تشكيل شده و يكي از تاسيسات مهم عبوري از تونل هاي مشترك محسوب ميگردند.
- شبكه مصرف كه وظيفه برق رساني به واحدهاي مسكوني و غيرمسكوني را برعهده داشته و از كابل هاي فشارضعيف(380-220 ولت) تشكيل ميشود و بخشي از فضاي تونل هاي مشترك تاسيسات زيربنائي را به خود اختصاص ميدهد .
مداربندي شبكه هاي نيرو:
شبكه هاي نيرورساني در سه شكل  توپولوژي زير طراحي و اجرا ميگردند :
- شبكه هاي شعاعي در اين نوع شبكه ، هر مصرف كننده فقط از يك مسير تغذيه ميشود و در ضمن كم هزينه بودن ، داراي ضريب اطمينان پائين ميباشد . معمولا” شبكه هاي مصرف فشارضعيف از اين نوع ، انتخاب ميگردد .
-شبكه هاي حلقوي در اين نوع شبكه ، هر مصرف كننده يا پست برق از دو مسيرمختلف تغذيه ميشود كه در نتيجه ، ضريب اطمينان سيستم برق رساني بالاتر بوده ولي هزينه اجرائي آن هم بيشتر است . معمولا” شبكه هاي توزيع فشارمتوسط از اين نوع انتخاب ميگردد .
- شبكه هاي غربالي در اين نوع شبكه ، هر پست برق از حداقل3 مسير مختلف تغذيه ميشود كه درنتيجه ، ضريب اطمينان آن بسيار بالا بوده و در مقابل ، هزينه اجرائي آن هم بسيار بيشتر است. از اين نوع شبكه ، معمولا” در انتقال نيرو ، استفاده ميشود .
جنس و نوع كابلها:
اگرچه يك شبكه نيرو رساني كامل ، از پستهاي برق ، تابلوهاي توزيع اصلي و كابل هاي مختلف تشكيل ميشود ولي بدليل قرار نگرفتن پستها و تابلوهاي توزيع اصلي در داخل تونل مشترك تاسيسات ، از بحث درباره آنها خودداري شده و فقط مشخصات كابلها توضيح داده ميشود .
كابلها را ميتوان در دسته بندي هاي زير ارائه نمود :
- كابل هاي تكرشته و چندرشته
- كابل هاي مسلح  زره پوش و غيرمسلح
 -كابل هاي X.L.P.E. و P.E.,P.V.C.
- كابل هاي مسي و آلومينيومي

نگه دارنده هاي كابل:
نگهدارنده هاي كابل را مي توان از جنس فولادي سياه رنگشده و يا فولادي سفيد گالوانيزه انتخاب نمود . از آنجا كه عمر قطعات فلزي گالوانيزه بيشتر ميباشد ، بنابراين استفاده از اين نوع نگه دارنده ها توصيه ميگردد
نگه دارنده هاي گالوانيزه معمولا“ بصورت پيش ساخته در كارخانه ساخته شده و از دو قسمت نگه دارنده عمودي و نگه دارنده افقي تشكيل ميشوند . نگه دارنده هاي عمودي در فواصل كمتر از 2 متر نصب و نگه دارنده هاي افقي به تعداد لازم روي آنها نصب ميگردد . نحوه نصب نگه دارنده هاي افقي بگونه اي است كه ميتوان بسهولت آنها را جابجا يا اضافه و كم نمود
سيني و نردبان كابل:
سيني كابل معمولا” از ورق گالوانيزه مشبك انتخاب و با پهناي مورد نياز  10 تا 60 سانتيمتر به فواصل 10 سانتيمتر ساخته ميشود . سينيها ، از نوع يك ، دو ، سه يا چهار لبه ساخته ميشود كه نوع سه لبه آن ، از نظر كيفيت فني و قيمت تمام شده ، ارجح ميباشد .
كارخانجات سازنده سيني كابل ، معمولا” اتصالات لازم ، از قبيل بست اتصال ، خم ، سهراه ، چهارراه و غيره را هم ميسازند و مطابق درخواست خريدار ، ارائه مينمايند .
نردبان كابل هم معمولا” از ورق گالوانيزه با ضخامت مناسب ساخته ميشود و فاصله پلههاي آن 25 سانتيمتر ميباشد . پهناي نردبان هم از 30 تا 70 سانتيمتر قابل انتخاب است .
طبق استاندارد ، فاصله دو كابل مجاور بايستي حداقل برابر قطر كابل بزرگتر باشد ، بنابراين تعداد و قطر كابلهاي مورد مصرف ، تعيين كننده پهناي سيني يا نردبان كابل خواهد بود . ضمنا“ براي جلوگيري از جابجايي كابلها ، بايستي از تسمه يا كمربند كابل استفاده نمود .
سركابل و كابل شو:
براي اتصال كابل به لوازم تابلوئي و يا مصرف كنندگان برق ، بايستي برحسب مورد از سركابل يا كابل شو و ترمينال استفاده شود. در مواردي كه قرقره كابل كوتاه باشد و يا در موقع تعمير و بازسازي كابل ها ، بايستي از مفصل بندي مناسب استفاده نمود .
سيستم اتصال زمين:
يكي از مهمترين بخشهاي شبكه توزيع ، سيستم اتصال زمين ميباشد ، اين سيستم از سه نوع زير تشكيل ميشود :
- سيستم TN-S
در اين سيستم ، همراه با كابلهاي تغذيه (FEEDER) سيم اتصال زمين هم كشيده ميشود
- سيستم TN-C
در اين سيستم ، سيم اتصال زمين با سيم خنثي بيكديگر متصل ميگردد
- سيستم TN-C-S
در اين سيستم ، كابلهاي فرعي داراي سيم اتصال زمين جداگانه بوده ولي در مورد كابلهاي اصلي ، سيم اتصال زمين و خنثي مشترك ميباشد .
در تونل مشترك تاسيسات شهري ، روي هر دو بدنه تونل ، يك شينه اتصال زمين  تسمه مسي يا آلومينيومي نصب ميگردد و كليه قطعات فلزي غيربرقدار داخل تونل به اين شينه متصل و در نهايت به تعدادي چاه يا ميله ارت وصل ميشود . باين ترتيب ، سيستم اتصال زمين شبكه توزيع اصلي داخل تونل از نوع TN-S خواهد بود .
نحوه انشعاب گيري برق از خطوط اصلي داخل تونل مشترك تاسيسات
ورود و خروج كابل هاي برق از پستها و ارتباط بين پست هاي مختلف توزيع و تابلوهاي توزيع فشارضعيف يكي از مسائل حساس و قابل اهميت از نظر فني و ايمني ميباشد . لذا روش هاي مختلف انشعاب گيري و اتصالات تجهيزات توزيع برق به مراكز مصرف ، به شرح زير بررسي و ضوابط مورد نياز ارائه ميگردد :
1.    شبكه توزيع برق و انشعاب گيري براي مجتمع هاي مسكوني متراكم و شهرك هاي آپارتماني:
در مجتمع هاي مسكوني با تراكم بالا و شهرك هاي آپارتماني به دو روش زير ميتوان تامين برق توسط كابل هاي زميني را انجام داد
   الف – تامين برق مشتركين با ولتاژ فشار متوسط (MV)
در اين روش پستهاي فشار متوسط KV 20 و KV 33 و KV 11 در مجاورت مجتمع هاي مسكوني پيش بيني و نصب ميگردد و با توجه به تنوع ترانسفورماتورهاي توزيع از نظر ظرفيت و تواندهي ، انتخاب ترانسفورماتور بايستي متناسب با حداكثر تقاضاي قابل پيش بيني مصرف مجتمع باشد . متناسب با ابعاد پست ميتوان روش هاي مختلفي جهت ساخت پست و نصب تجهيزات در نظر گرفت . از جمله ، براي ظرفيت هاي بالا ساخت پست كامل از نوع معمولي يا فشرده و براي ظرفيتهاي متوسط و پائين ميتوان از اتاقك ها و يا اتاقك هاي پيش ساخته و آماده نيز استفاده نمود .
تمام تجهيزات اندازه گيري نيز در داخل اين پست نصب ميگردد و سپس كابل فشار ضعيف كه داراي طول كمي خواهد بود به تابلوي توزيع مصارف داده ميشود. در اين روش استفاده از كابل فشار ضعيف براي توزيع برق و انشعاب گيري مشتركين حدودا“ حذف شده و نياز به تابلوهاي خياباني پيلار نميباشد . كابل هاي فشار متوسط هم كلا“ در داخل تونل تاسيسات اجراء ميگردد . از نظر افت ولتاژ نيز شرايط بهبود پيدا ميكند
دياگرام شماتيك اين روش در شكل زیر ارائه شده است:
 


  ب – تامين برق مشتركين با ولتاژ فشارضعيف
در اين روش بازاي دو يا چند بلوك آپارتماني بر حسب نياز و ظرفيت ترانسفورماتورهاي توزيع در مركز ثقل بار بلوكهاي مورد نظر ، پست توزيع پيش بيني ونصب ميگردد و سپس كابل هاي خروجي فشارضعيف براي فواصل بيش از 40 متر از تونل تاسيسات و كمتر از 40 متر در داخل كانال ها و يا لوله هاي P.V.C. پيش ساخته آماده نصب واجرا ميگردد . حداقل قطر اين كانال ها و يا لوله ها بايستي 2 برابر قطر كابل هاي عبوري باشد  يا سطح مقطع كابل بيش از 40 % سطح مقطع لوله محافظ نباشد لوله ها و يا كانال ها در پياده روها نصب ميگردد و كابل هاي رابط بين تابلوهاي پيلار خياباني و يا تابلوي توزيع مصرف كننده  در
صورت نبود تابلو پيلار خياباني  از داخل اين كانال ها عبور داده ميشود و لوله گذاري تا تابلوي توزيع بلوك كشيده ميشود و در هيچ قسمتي كابل دفن نميگردد
روش انشعاب گيري در شبكه هاي زميني براي واحدهاي مسكوني و غير مسكوني كم تراكم
در شهرك هاي جديد وتوسعه شهرها كه تراكم واحدپذيري آنها كم بوده و بيشتر بصورت واحدهاي مسكوني حداكثر سه طبقه ، بعلاوه مراكز آموزشي ، بهداشتي ، ورزشي و فرهنگي ، تجاري و كاربري هاي ديگر ميباشد توزيع برق انشعاب گيري و اتصال به كنتورهاي واحدها
ضوابط حاكم بر كابل كشي شبكه هاي توزيع و انشعاب گيري:
روش هاي مداربندي شبكه هاي توزيع برق و انشعابگيري مجتمع هاي مسكوني ،شهرك ها و واحدهاي پراكنده مسكوني و غيرمسكوني در رديف هاي فوق توضيح داده شد .در شهرك هاي جديد ، توسعه شهرهاي موجود و بلوك هاي شهري كه اجراي تونل مشترك تاسيسات زيربنائي الزامي ميباشد ، بايستي ضمن رعايت استانداردهاي وزارت نيرو ، ضوابط اجرائي زير نيز لحاظ گردد :
- كابلهاي فشار متوسط ارتباطي بين پست هاي توزيع بايستي از داخل تونل مشترك تاسيسات شهري عبور نمايد .
- كابل هاي فشار ضعيف خروجي از پست توزيع تغذيه كننده تابلوهاي پيلار بايستي از داخل تونل مشترك تاسيسات عبورنمايد.
- كابل هاي رابط مانور بين تابلوهاي پيلار بايستي از داخل تونل مشترك عبور نمايد
- كابل هاي فشارضعيف خروجي از تابلو پيلار تغذيه كننده جعبه ترمينال بايستي در داخل زمين از لوله هاي P.V.C و يا كانال هاي بتوني پيش ساخته عبور نمايد و آن قسمت از كابل انشعاب كه در هواي آزاد قرار ميگيرد و در معرض صدمات مكانيكي است بايد از داخل لوله فولادي گالوانيزه عبور داده شود . قطر لوله گالوانيزه بايد حداقل دو برابر قطر كابل بوده و ارتفاع لوله از سطح زمين 170 سانتيمتر درنظر گرفته شود وبراي حفاظت كابل در برابر سائيدگي ناشي از تماس با لبه هاي تيز بالا و پائين بايد از بوش لاستيكي يا بوش از جنس P.V.C و در محل اتصال لوله فلزي به لوله P.V.C بايستي از زانوي با شعاع خمش حداقل 12 برابر قطر كابل استفاده شود .
- فاصله جعبه انشعاب از كف زمين 200 تا 250 سانتيمتر و فاصله لوله از جعبه انشعاب برابر30 سانتيمتر انتخاب شود .
- لوله و جعبه انشعاب بايد بطور جداگانه بوسيله سيم زميني حفاظتي اتصال زمين شوند .سيم زمين جعبه انشعاب كه از داخل لوله عبور مينمايد بايد روپوش دار انتخاب شود.
- آن قسمت از كابل انشعاب كه در هواي آزاد و خارج از لوله فولادي و هم چنين در داخل ملك مشترك قرار ميگيرد بايد روكار بوده و از طرف ماموران شركت برق قابل كنترل باشد .
- شعاع خمش كابل حداقل 12 برابر قطر كابل و فاصله بستها حداكثر 20 برابر قطر كابل ميباشد و فاصله كابل از ديوار حداقل2  سانتيمتر در نظر گرفته شود.
- در صورت اتصال هادي مسي به آلومينيومي حتما” از كلمپ بي متال استفاده شود .
- مقطع كابل با توجه به جريان انشعاب و طول انشعاب مطابق جدول زير انتخاب گردد

 
كابل هاي زميني جهت تغذيه چراغ هاي روشنايي معابر:
با توجه به فواصل چراغها و روش انشعاب گيري و اتصال كابل ها به تابلوهاي مانور و ترمينال پايه چراغها و همچنين موقعيت استقرار پايه چراغها كه معمولا“ در پشت جوي آب در سمت پياده رو  خيابانهاي معمولي و يا داخل رفوژ بلوارها و بزرگراه ها  نصب ميگردند ، عبور اينگونه كابل ها از داخل تونل تاسيسات باعث افزايش طول و در نتيجه باعث افزايش هزينه كابل و افت ولتاژ خواهد شد . لذا پيشنهاد ميگردد كابل هاي تغذيه چراغ هاي روشنايي خيابانها و معابر بصورت دفني  در صورت استقرار در رفوژ    و يا بصورت عبور ازلوله هاي PVC و يا كانال هاي بتوني پيش ساخته  در صورت استقرار در پياده رو انجام گيرد
مشخصات شبكه هاي انتقال مخابرات :
در خصوص لوله هاي آب و ... لازم است كابلهاي مخابراتي در بالاترين سيني موجود نصب شوند . در خصوص كابلهاي برق زير KV 20 فاصله 40 سانتيمتر و بيش از آن 50 تا 100 سانتيمتر در نظر گرفته ميشود
نحوه انشعاب گيري خطوط مخابراتي از خطوط اصلي داخل تونل تاسيسات شهري:
جهت اتصال شبكه مخابراتي موجود در تونل به شبكه دسترسي محلي از لوله هاي PVC 15 آتمسفر جهت كابل هاي با قطر بالا و يا پلياتيلن 6 آتمسفر جهت كابلهاي با قطر متوسط استفاده ميشود . براي كابلها با قطر كم از لوله هاي فوق با داكت فرعي استفاده شود و در تمام موارد ذكر شده استفاده از پوشش مناسب متناسب با قطر لوله جهت جلوگيري از ورود جوندگان ضروري ميباشد

 

 

 

 

 

                                                           

 

  تاسيسات و زير ساخت هاي شهري

  ضوابط احداث تونل مشترک تاسیسات شهری

 

 

 

 

 

 

 

هدف از تنظيم ضوابط احداث تونل مشترك

هدف از تنظيم اين ضوابط ارائه روشها و دستورالعملهاي لازم براي اجرائي كردن قانون احداث تونل مشترك تاسيساتي مصوب 27 بهمن ماه 1372 

جهت رسيدن به اين هدف راهكارهائي مورد نياز ميباشد كه براي ارائه آنها در رديفهاي زير ، ابتدا روشهاي بومي و سنتي بررسي گرديده و مشكلات و مسائل آن ديده شده و سپس در نهايت روش افزايش ايمني و طول عمر تاسيسات زيربنائي از طريق احداث تونل مشترك تاسيسات شهري مطرح شده است .

دامنه كاربرد اين ضوابط بر اساس قانون احداث تونل مشترك و آئين نامه اجرائي آن ، شهرهاي جديد ، توسعه شهرها و اراضي آماده سازي ميباشد

روند انجام مطالعات ، تطابق نيازهاي طرح با قانون ، آئيننامه و ضوابط اجرائي احداث تونل مشترك ميباشد. قبل از انجام مطالعات ، مجري طرح ميبايد اطلاعات كامل از پيشبيني بودجه اجرائي براي طرح داشته و سپس بر اساس ضوابط و مقررات سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور نسبت به انتخاب مشاور براي انجام مطالعات مقدماتي ، تهيه طرح اجرائي و نظارت بر عمليات اجرائي پروژه اقدام نمايد.

 

 روشافزايشايمنيوطولعمرتاسيساتزيربنائي

عوامل مخرب در اجراي تاسيسات زيربنائي و همچنين كاهش دهنده طول عمر آنها عبارتند از : تماس مستقيم خاك با تاسيسات ، تاثير عوامل جوي و طبيعي مانند برف ،باران ، يخبندان ، طوفان ، صاعقه و زلزله برآنها و در نهايت مشكلات توسعه و افزايش ظرفيت شبكه ها و همچنين مشكلات عدم بازديدهاي دورهاي ديد و تعيين محل دقيق عيوب و اشكالات در شبكه هاي دفني و در نهايت افزايش ايمني شبكه هاي تاسيساتي ميباشد. با توجه به عوامل مخرب و مشكلات گفته شده فوق ، مناسبترين بستر براي استقرار تاسيسات زيربنائي ايجاد معبري با مقاومت كافي در مقابل عوامل جوي و طبيعي همچنين امكان توسعه شبكه هاي مستقر در آن در زيرزمين از طريق احداث تونل مشترك عبور تاسيسات ميباشد .

اجراي تونلهاي تاسيساتي خصوصا تونلهاي اختصاصي از سالهاي قبل در محوطه هاي صنعتي كه اهميت بيشتري به تاسيسات زيربنائي آنها داده ميشود و يا در برخي از محوطه هاي غير صنعتي متعلق به بخش خصوصي كه فعاليت و منافع درازمدت خود را در محافظت بهتر از شبكه هاي زيربنائي ميديدند اجرا شده است و در حال حاضر با توجه به پيشرفتهاي فني كارهاي اجرائي اهميت بيشتري تاسيسات زيربنائي پيدا نموده اند.

 

تاريخچهوعملكردصورتگرفتهومصوباتقانوني

در گذشته تونل مجزاي تاسيسات شهري در برخي محوطه هاي مسكوني و تونل مشترك در محوطه هاي صنعتي طراحي و اجرا شده است ، بدون آنكه ضوابط قانوني در اين زمينه رسماً منتشر شده باشد

رشد روزافزون شهرها و نيازهاي مبرم شهرنشينان به تاسيسات زيربنائي از يك طرف و مشكلات ناشي از اجرا و نگهداري و تعميرات تاسيسات اجرا شده از سوي ديگر ايجاب نمود كه در27 بهمن ماه سال 1372 قانون احداث تونل مشترك تاسيسات شهري به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيده و متعاقب آن به تائيد شوراي نگهبان برسد.

بر اساس ماده 1 اين قانون ، دولت مكلف گرديد در شهرهاي جديد و توسعه شهرهاي موجود از تونل مشترك تاسيسات شهري استفاده شود . بر اساس ماده 4 اين قانون ، تعمير و نگهداري تونلها بعهده شهرداريها بوده و بر اساس ماده  5 آن ، سازمان مديريت و برنامهريزي كشور موظف به تامين اعتبار براي احداث تونل بر اساس جزئيات مشخص شده ميباشد . آئيننامه اجرائي اين قانون ميبايست در مدت سه ماه از تاريخ تصويب آن ، توسط وزارت كشور تهيه و به تائيد هيات وزيران ميرسيد ، اما تهيه آئين نامه اجرائي بعلل گوناگون و از جمله عدم هماهنگي سازمانهاي متولي تاسيسات زيربنائي ، سالها در حالت تعليق به سر برد تا آنكه شهرداري تهران براي اولين بار در منطقه 22، كه يك منطقه بزرگ و جديد ميباشد تصميم به احداث و استفاده از تونل مشترك تاسيسات شهري گرفت . بر اين اساس ضوابط احداث تونل مشترك براي اين منطقه و نيز طرح مقدماتي شبكه تونلهاي مشترك بطول حدود 120 كيلومتر ، تهيه شد كه بعلت عدم تامين بودجه اجراي آن متوقف گرديد.

طي سالهاي اخير ، وزارت كشور با آگاهي از مطالعات انجام شده قبلي در اين زمينه ، احداث تونلهاي مشترك و نياز مبرم به تهيه آئيننامه جامع اين ضوابط ، مسئوليت تهيه آئيننامه اجرائي احداث تونلهاي مشترك تاسيسات بر اساس قانون مصوب سال 1372 را بعهده گرفت و در نهايت آئين نامه اجرائي ، پس از كارشناسي كليه سازمانها و تشكيلات ذيربط تهيه و از طرف وزارت كشور براي تصويب به هيات وزيران ارسال كه نتيجه آن تصويب و ابلاغ آئين نامه شماره 15625 /ت 31842 ه مورخ 16 /4 /84  ميباشد .

بر اساس ماده 2  اين آئين نامه، مسئوليت رعايت و نظارت بر اصول فني و موارد ايمني مربوط به تونل مشترك تاسيسات شهري با توجه به ضوابط و استانداردهاي مربوطه ،حسب مورد به عهده وزارتخانه هاي كشور و مسكن و شهرسازي ميباشد .

بر اساس ماده3 اين آئين نامه ، سازمان مديريت و برنامه ريزي كشور مكلف است ظرف مدت شش ماه از تاريخ تصويب آن، نسبت به تعيين ضوابط و استانداردهاي فني احداث تونلهاي مشترك تاسيسات شهري در ابعاد فني و اجرائي با همكاري دستگاههاي بهره بردار و مجريان قانوني اقدام و نتيجه را ابلاغ نمايد . مواد ديگر آئين نامه نيز حاوي موارد و خطوط اساسي و تصميمات اتخاد شده اي ميباشد كه مبنا و ماخذ تهيه اين ضوابط گرديده است.

شرحتاسيساتمستقردرداخلتونلمشتركتاسيساتشهريومحدوديتهاياجرايآن

 

بر اساس ماده 1 قانون احداث تونل مشترك تاسيسات شهري مصوب 27 بهمن 1372 مجلس شوراي اسلامي ، دولت مكلف است با مشار ت و سرمايه گذاري دستگاه هاي بهره بردار در شهرهاي جديد توسط وزارت مسكن و شهرسازي و در طرحهاي توسعه شهرها توسط دفاتر فني استانداريها ، نسبت به احداث تونل مشترك تاسيسات مورد نياز سازمان ها و شركت هاي متولي خدمات شهري مانند آب و فاضلاب ، برق ، تلفن و .، با رعايت اصول فني و مسائل ايمني م ربوط به هر دستگاه ، از محل اعتبار همان طرحها اقدام نمايد.

 

تاسيساتيكهاستقرارآنهادرداخلتونلمشتركتاسيساتشهريمجازياغيرمجازميباشد.

1. عبور لوله هاي انتقال و توزيع گاز شهري از داخل تونل مشترك تاسيسات شهري مجاز نمي باشد در موارد خاص مي توان تونل مستقلي را براي عبور لوله هاي گاز پيش بيني كرده و يا آن را بصورت دفني اجرا نمود.

2. عبور لوله هاي آب) شرب ، غير شرب ، آتشنشاني  (با قطر حداكثر 700 ميليمتر از تونل مشترك تاسيسات شهري . استقرار لوله هاي آب با قطر بيش از 700 ميليمتر در تونل مشترك ، الزامي نيست مگر آن كه در هر طرح مشخصي از نظر فني توجيه شود .

3. عبور كابلهاي با ولتا( 230، 400و2 13 كيلوولت (از تونل مشترك مجاز نميباشد .

4. جهت عبور كابل هاي با ولتاژ66  و 63 كيلوولت ، با رعايت نكات فني و ايمني كه در بخش هاي ديگر اين ضوابط مورد بررسي قرار خواهند گرفت ، فقط در مسيرهاي اصلي تونل مشترك تاسيسات شهري با رعايت كليه ضوابط اجرائي مجاز است

5. نصب كابلهاي 1 ، 20 و 33 كيلوولت در تونل مشترك تاسيسات شهري بطور كامل الزامي ميباشد

6. كابلهاي برق فشار ضعيف زير 1000 ولت كه در شبكه هاي برق مصرف كنندگان و در خروجي پست هاي توزيع برق كاربرد دارند در مسيرهاي اصلي ، فرعي و داخل بلوكهاي شهري با رعايت كامل ضوابط اجرائي بايد در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري نصب شوند.

7. عبور كابل هاي فشار ضعيف مربوط به روشنائي معابر و خيابان ها ، از داخل تونل هاي مشترك بخاطر غيراقتصادي بودن توصيه نميگردد

8. عبور فيبرهاي نوري مخابراتي از داخل تونل مشترك تاسيسات الزامي ميباشد .

9. در صورت استفاده از كابل هاي تلويزيو ني و آنتن ، براي توزيع اين شبكه مي بايد از تونل هاي مشترك تاسيسات شهري استفاده گردد

10. براي سيستم اطلاع رساني شهري استفاده از تونل مشترك تاسيسات شهري الزامي ميباشد

11. كابلهاي كنترل ترافيك كه در مسير تونل هاي مشترك تاسيسات شهري قرار دارند ميبايد در داخل تونل مشترك تاسيسات شهري مستقر گردند.

12. عبور فاضلاب خانگي يا صنعتي از داخل تونل مشترك تاسيسات شهري الزامي نميباشد . در صورت نياز به استفاده از تونل مشترك تاسيسات شهري براي استقرار شبكه فاضلاب ، امكانات زير بايد مهيا گردد :

- مسير لوله فاضلاب كه تابع شيب طبيعي زمين مي باشد با مسير تونل مشترك تاسيساتي شهري و شيب آن هماهنگي كامل داشته باشد .

- براي دفع گازهاي خروجي از منهول هاي فاضلاب مستقر در تونل مشترك تاسيسات شهري پيش بيني هاي لازم و كافي بر اساس جزئيات ضوابط اجرائي بعمل آيد .

- عبور آب هاي سطحي از تونل مشترك تاسيسات شهري فقط در داخل بلوك هاي شهري و مراكز صنعتي و پس از مطالعات همه جوانب ممكن ميسر ميباشد و لذا عبور لوله آبهاي سطحي از تونل مشترك تاسيسات الزامي نميباشد .

 

مناطقيكهاحداثتونلمشتركتاسيساتشهريبرايآنهاالزامينمي باشد

1. هرگاه تعداد واحدهاي مصرف كننده از تاسيسات زيربنائي اعم از مسكوني ، اداري و يا تجاري كمتر از 50  واحد باشد احداث تونل مشترك براي آنها الزامي نمي باشد . در سازند هاي صخره اي و يا ريزشي احداث تونل مشترك الزامي نمي باشد ، براي عبور تاسيسات زيربنائي براي اين واحدها يا اين مناطق ميبايد از راهكارهاي ديگر استفاده نمود

2. مناطقي كه آبهاي زيرزميني محل عبور تونل بالاتر از يك متر از كف تمام شده تونل باشد ، در صورتيكه از تونل مشترك استفاده شود ميبايد كليه موارد ايستائي سازه تونل و نكات ايمني و عايقكاري سطوح آن رعايت گردد.

  

ابعادفيزيكيومكاناحداثتونلمشتركتاسيساتشهري

ابعاد فيزيكي تونل مشترك تاسيسات شهري

تونل هاي مشترك تاسيساتي داراي محدوديت زيادي از نظر ابعاد نبوده و الزامي در رعايت ابعاد استاندارد براي آنها وجود ندارد ، ولي همواره ميبايد نكات زير در تعيين ابعاد آنها مد نظر قرار گيرد :

-         حداقل ابعاد قابل قبول مقطع تونل ها180  سانتيمتر عرض و 180 سانتي متر ارتفاع مي باشد و حداقل عرض مفيد معبر براي گذر افراد و تجهيزات صد سانتيمتر است .

-         ابعاد واقعي مورد نظر با توجه به يكطرفه بودن يا دو طرفه بودن تونل ، چگونگي استقرار تاسيسات و همچنين مشخصات و ميزان و حجم تاسيساتي كه در آن مستقر ميگردند و نيز رعايت شرايط همجواري تاسيسات داخل آن ميبايد انتخاب گردد .

-         تونلهائي كه در اين ضوابط مورد استفاده قرار گرفته اند براي عبور آب مصرفي ، آتشنشاني ، برق با ولتاژهاي مختلف و مخابرات مي باشند . در صورتيكه از داخل تونل تاسيسات ديگري مانند شبكه توزيع آب سرد و گرم يا بخار مربوط به سيستم تهويه مطبوع خصوصاً براي بلوك هاي شهري ، برق با ولتاژ 63 كيلو ولت به بالا و يا خطوط گاز شهري و شبكه جمع آوري آب هاي سطحي و لوله هاي فاضلاب عبور نمايند طبعاً تمهيدات ويژه لازم بوده و از حدود الزامات تونل مشترك تاسيسات خارج گرديده و طراحي ويژهاي را نياز دارند كه در بخشهاي مختلف اين گزارش به نكات عمده اين ويژگيها پرداخته شده است .

-         در صورتيكه از ابعاد داده شده و نمونه هاي آورده شده در اين ضوابط استفاده گردد فقط تطبيق نمونه انتخاب شده با نوع و ميزان تاسيسات عبوري مورد نياز مي باشد و ميتوان از محاسبات سازه تيپ و ضوابط عنوان شده براي آن استفاده نمود و در صورتيكه از ابعاد غيراستاندارد استفاده گردد نحوه محاسبه سازه تونل مي بايد بر اساس ضوابط ارائه شده بوده و كليه ضوابط اجرائي بخشهاي مختلف اين گزارش در مورد آن رعايت گردد.

-         تونلهائي كه بصورت نمونه هاي تيپ ارائه ميگردد داراي ابعاد زير ميباشد :

              

ابعاد ارائه شده در جدول فوق اندازه خالص داخل ي تونل ها را نشان داده اند.

-         در صورتيكه پروژه از نظر اهميت نياز به ضري ب اطمينان بيشتري از عملكرد تونل هاي مشترك را داشته و در آن خطوط برق با ولتاژ هاي مختلف عبور نمايد مي توان آن را به دو بخش مكانيكي و برقي تقسيم نمود كه در اين صورت نياز به دو م عبر مجزا براي عبور افراد بوده و عملاً تونل تبديل به دو تونل يكطرفه كه يكي مربوط به تاسيسات برقي و ديگري مربوط به تاسيسات مكانيكي است مي گردد. اجراي اين شكل از تونل الزامي نبوده ولي در صورت وجود حساسيت خاص در پروژه با بررسي توجيهي لازم تمايل كارفرما ميتوان آنرا جايگزين تونلهاي سادهتر كه اجراي آن الزامي ميباشد ، نمود .

   شكلشماتيكتونلهايعبورتاسيسات

در شكل  زیرفرم پيشنهادي تونل مشترك كه اختصاص به تونل هاي مشترك و فضاهاي مجزا براي تفكيك شبكه تاسيسات مكانيكي و برقي دارد نشان داده شده است .

 

 

 

 

 

مطالعاتانجامشدهدرموردمكاناستقرارتاسيساتزيربنائيدرامتدادمعابر

براي مشخص كردن مكان احداث تونلهاي مشترك عبور تاسيسات شهري نسبت به خيابانها و ديگر معابر ، آئين نامه هاي مربوطه استفاده ميگردد . با توجه به اين دو آئين نامه ، مناسبترين مكان احداث تونل مشترك تاسيسات شهري بشرح زير است:

- استفاده از حريم راهها براي عبور تاسيسات شهري يك استفاده منطقي و منطبق با منافع عمومي است .اما ، براي جلوگيري از نقص عملكرد ، ايمني و استحكام و دوام راهها ، چنين استفاده اي بايد ضابطه مند و تنظيم شده باشد .

طراح بايد تاسيسات شهري موجو د را به عنوان يكي از محدودكننده هاي مهم طرح در نظر بگيرد . در مناطقي كه تراكم تاسيسات زير بنايي زياد ميباشد ، تاسيسات شهري موجود ممكن است شكل مسير را تغيير داده و يا در طرز اجراي آن تاثير بگذارند.

اگر جابجاكردن موقت يا دائمي تاسيسات شهري موجود براي احداث راه لازم شود ، طراح بايد جزئيات اجرايي آن را تعيين كند .نبايد ايجاد هماهنگي لازم بين سازنده راه و شركت ها و سازمان هاي تاسيسات شهري را به زمان اجراي عمليات م وكول كرد . چنين تاخيري ممكن است مدت زمان اجراي طرح را تا چندين برابر افزايش دهد.

طراحي جزئيات جابجائي هاي موقت يا دائم تاسيسات شهري مربوط به احداث راه ، جزء طراحي راه است . اين جابجائيها را بايد با استفاده از ضوابط داده شده و هماهنگي با سازمان ها و شركت هاي متولي تاسيسات شهري طراحي كرده و درنقشه هاي اجرايي و اسناد پيمان نشان داد .

در طراحي راه هاي جديد ، طراح بايد براي عبور دادن خطوط آب و برق و مخابرات در امتداد و از عرض راه كانال هاي مشتركي را در نظر بگيرد .

اگرچه گذراندن خطوط زيرزميني تاسيسات شهري از داخل سواره رو مرسوم شده است ، اما اين روش درستي نيست . بايد سعي كرد تا حد امكان ، همه تاسيسات شهري در خارج از عرض سواره رو قرار داده شود. در مواردي كه استفاده از سطح جاده براي عبور دادن خطوط زيرزميني تاسيسات شهري گر يزناپذير است ، آن دسته از خطوطي را بايد در داخل سواره رو مستقر نمود كه به تعميرات و دسترسي كمتري نياز دارند ،مانند خطوط فاضلاب و يا تخليه آبهاي سطحي .

معمولاً سازمانها و شركت هاي تاسيسات شهري سطح راهها را براي گذراندن خطوط زيرزميني يا نصب تجهيزات پيشبيني ميكنند و اين قسمتهاي حفر شده مطابق مشخصات فني بازسازي نمي شود. خرابي در اين قسمت ها به دوام و استحكام و ظاهر سطح جاده لطمه ميزند و به علت اين غفلتها در موارد زيادي تجديد زيرسازي و روسازي راه ضرورت پيدا مي كند . بنابراين ،در استفاده از سطح راهها براي تاسيسات شهري ، بايد ترتيباتي داده شود كه روسازي هاي كنده شده مطابق دستورات مندرج در مشخصات ودستورالعملهاي فني راهها بازسازي شود. شهرداريها از نظر حفظ منافع عمومي موظف به كنترل كيفيت بازسازيها هستند .

 

ضوابطاستقرارخطوطمدفوندرپياده روها

اگر خطوط زيرزميني در امتداد راه هستند بايد به موازات راه و اگر آن را قطع مي كنند بايد عمود بر آن باشند . بهتر است كه فاصله افقي خطوط زيرزميني را نسبت به امتداد ثابتي مثلا لبه سواره رو يا جدول  و عمق آنها را نسبت به سطح راه مشخص كرد ،تا نصب و همچ نين يافتن مجدد آنها آسان باشد . براي اين كار ، اندازه هاي داده شده در شكل  زیر كه از آئين نامه طراحي راههاي شهري برداشت گرديده ، توصيه ميشود

حد بالاي لوله هاي مجاري تخليه فاضلاب بايد حداقل2 متر پائين تر از كف تمام شده راه باشد . همچنين حد زير اين لوله ها بايد حداقل 0.75 متر پائين تر از حد زير لوله هاي آب شرب باشد تا در صورت نشت فاضلاب ، آب آشاميدني آلوده نشود . ساير خطوط رابايد بالاتر از لوله آب قرار داد تا نشت آب به آنها خسارت نزند. بين خطوط هوايي و كف تمام شده زير آنها بايد فاصله هاي قائم حداقلي رعايت شود.

 

 

  

  مكاناستقرارتونلمشتركتاسيساتشهري

 

مكان استقرارتونل مشترك در امتداد راههاي درون شهري:

 

1.     راههاي درون شهري با عرض 12 تا18 متر

اين راه ها داراي عرض كل 12 متر به بالا مي باشند . عرض كل شامل عرض بخش سواره رو كه حداقل

5/5 متر میباشد. بانضمام عرض حاشيه ، پياده رو و گاه ي دوچرخه رو و خط پاركينگ است . عموما در دو طرف راه هم حريم حفاظتي قرار دارد كه عرض آن در مقادير فوق منظور نشده است . نحوه قرارگيري حاشيه ، پياده رو ، دوچرخه رو و خط پاركينگ در دو طرف راه كه مجموعا حريم تملك ناميده ميشود متفاوت ميباشد

2.     راههاي درون شهري با عرض بيش از 18 متر

اين راه ها داراي عرض 20 الي 30 متر بوده و در وسط آنها يك بخش مياني براي تفكيك كامل جاده به دو جهت مختلف وجود دارد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مكاناستقرارتونلمشتركدرامتدادراههايبرونشهري

1.    راههاي برون شهري بدون جزيره مياني

راههاي برون شهري عموما شامل قسمت سواره رو ، ميانه ، جداكننده بيروني و گاهي سواره رو جانبي ، شانه خاكي و اغلب به غيراز موارد استثنايي حريم حفاظت شده مي باشند . عرض اين راه ها از حداقل 7 متر که 5/5 متر آن به مسير سواره رو اختصاص دارد شروع و تا عرضهاي بالاي 40 متر اجرا ميگردد.

2.    راه هاي برون شهري با جزيره مياني

اين راهها چهار يا شش باندي ميباشند و عرض آنها بيش از 27.60 متر است.

 

 

 

 

       

 

      

 

 

 

 

 شرايطاستقراروهمجواريتاسيساتعموميومجازدرداخلتونلمشتركتاسيساتشهري

منظور از شرايط استقرار و همجواري ، مجموعه شرايط ، تدابير و پيش بيني هاي لازم در جهت استقرار مطلوب تاسيسات تونل مشترك تاسيسات شهري مي باشد تا ضمن رعايت استانداردهاي بين المللي و ملي و ضوابط فني مرتبط ، تسهيلات لازم جهت نصب و راه اندازي ، تعميرات و نگهداري تاسيسات داخل تونل فراهم شود و در نهايت با حداقل آثارسوء تاسيسات همجوار نسبت به يكديگر، شرايط مطلوب بهره برداري تامين گردد.

 محلنسبياستقرارتاسيساتزيربنائي

-         محل نصب لوله هاي آب ، اعم از آب شرب و غير شرب در نزديكي كف تونل و روي زيرسري هاي به ارتفاع حدود5 الي10 سانتيمتر مي باشد . اگر لوله هاي فاضلاب يا جمع آوري آب هاي سطحي در داخل تونل قرار داشته باشند ، اين لوله ها بايد در پائين ترين قسمت تونل و با فاصله حداقل 20 سانتيمتر از لوله آب آشاميدني قرار داشته باشند .

-         ابعاد ، قطر و جنس لوله هاي آب بايد طوري انتخاب شود كه ضمن تامين شر ايط همجواري با تاسيسات ديگر ، مقاومت لازم در برابر اكسيداسيون و پوسيدگي ، تحمل حرارتهاي ناخواسته همچون آتش سوزي و اتصال كوتاه هاي شديد را داشته باشد

-         لوله هاي آب بايد تحمل نيروهاي مكانيكي و ضربات ناشي از عوامل مختلف از جمله تغيير ناگهاني فشار آب و نيروهاي كششي ناگهاني از جمله زلزله را داشته باشد .

-         در صورتي كه تعداد لوله هاي آب بكار رفته در تونل بيش از دو لوله باشد مي توان با نصب دستك ها ، لوله هاي اضافي را روي اين دستكها نصب نمود.

-         فشار كار لوله هاي آب بايد طوري محاسبه و انتخاب شود كه بتواند با شيب مناسب نصب و تا بيشترين ميزان سطح اختلاف ارتفاع را تحت پوشش قرار دهد. براي مناطق شهري فشار كار 4 تا 6 اتمسفر مناسب ميباشد .

-         در اجراي لوله هاي آب ، بايد پيش بيني هاي لازم براي نصب محافظ به عمل آيد تا در صورت بروز حادثه ، از پاشش احتمالي آب بر روي كابل هاي برق جلوگيري گردد .

-         كابلهاي مخابراتي و فيبرنوري بايد در بالاترين سيني نسبت به كف تونل مشترك تاسيسات مستقر گردند.

-         فضاي فيزيكي لازم براي نصب سيني كابل هاي مخابراتي و همچنين فضاي كافي جهت مفصل بندي و تعميرات كابل هاي مخابراتي بايد در نظر گرفته شود . اين فضاها در فواصل 245 متري از يكديگر ايجاد مي شوند . جزئيات اجرائي و فضاي مورد نياز در استانداردها و ابعاد تيپ تونلها نشان داده شده است .

-         كابلهاي برق فشار ضعيف ، در صورت نياز در سيني هاي دو طرف تونل نصب شود.

-         كابلهاي برق فشار ضعيف به ترتيب از بالا به پائين و پس از سيني كابل هاي مخابراتي و كابل هاي كنترل نصب ميشوند.

-         كابلهاي فشار متوسط نسبت به كابلهاي فشار ضعيف در طبقات پائين تر قرار ميگيرند.

-         فضاي هاي اختصاصي براي تاسيسات مختلف در تونل بايستي به نحوي تعيين گردد تا رعايت فواصل استاندارد شبكه مخابراتي از ساير تاسيسات شهري لحاظ شود .

 

حداقلفواصلافقيوقائمبينشبكههايتاسيساتيعمومي

حداقل فواصل بين تجهيزات و تاسيسات قابل نصب در تونل مشترك بر اساس عوامل مختلفي از جمله : ابعاد تونل مشترك ، قطر لوله هاي آب ، انواع كابل هاي برق از نظر ولتاژ و مقدار جريان دهي ، نوع كابل هاي مخابراتي فيبرنوري و يا كابل هاي معمول و تجهيزات قابل نصب ديگر در تونل مشترك و همچنين نحوه ورود و خروج تاسيسات به تونل مشترك مشخص ميشود.

 

 

 

 شرايطهمجواريتاسيساتخاصوپرخطردرداخلتونلمشتركتاسيساتشهري

-         عبورلوله هايگاز

عبور لوله هاي گاز