شهر سالم پايدار

ستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعالستاره غیر فعال
 

 شهر سالم پایدار چیست و ضرورت ها و مفاهیم آن را در قالب یک مقاله در اینجا می خوانید

کيفيت شرايط زندگي و رفاه ساکنان در شهرها يکي از اهداف اصلي در سياست گذاري برنامه ريزي هاي شهري به شمار مي رود. برنامه ريزي شهري نقش اصلي و تعيين کننده در کاهش سطوح آلودگي و افزايش کيفيت زندگي در شهرها ايفا مي کند.

رشد، جابجايي و مهاجرت بخش وسيعي از جمعيت روستاها به شهرها بويژه شهرهاي بزرگ، فساد و افول فيزيکي و زيرساختي شهرها، زوال دروني شهرها مانند از دست دادن جمعيت جوان و متخصص، فقر، فساد، حوادث، تغييرات دراماتيک

در ساختارهاي سنتي زندگي مثل عدم وجود احترام متقابل ميان اعضاي خانواده از جنبه هايي است که حيات زيستي شهرها را به مخاطره مي اندازد. بسياري از شهرها و کشورها در اثر جنگ هاي داخلي و خارجي و جنگ هاي جهاني مورد تعرض و تخريب واقع شده و رو به ويراني نهادند. براي رسيدن به چشم اندازي از يک شهر سالم باید همه جنبه ها و شرايط فوق بررسي شود.

توسعه پايدار

«توسعه پايدار، توسعه اي است كه نيازهاي زمان حال را با رعايت حقوق و توانايي نسل آينده CalibriCalibr براي مواجه شدن با نيازهاي آن برهه زماني برطرف مي کند. «)تعريف كميسيون «جهان و محيط » از توسعه پايدار( انديشه توسعه پايدار در اواسط دهه 1990بدين ترتيب شکل گرفت که رشد اقتصادي و توسعه اجتماعي به گونه اي صورت گيرد که سرمايه هاي زيست محيطي و نيازهاي توسعه را براي نسل هاي بعد دچار نقصان نسازد. تا اواخر دهه 1990 مشخص شد که براي شناسايي بهتر توسعه پايدار لازم است مباحث اقتصادي، اجتماعي، سياسي و زيست محيطي به طور همزمان مورد توجه قرار گيرد. اگر از بعد

تاريخي به اين مساله نگاه کنيم توسعه پايدار جريانی ثابت است که منجر به چالش هميشگي بين مباحث اقتصادي، اجتماعي، سياسي و زيست محيطي بوده است. توسعه پايدار از بين طرح ها و برنامه هاي مختلف تحولات و رشد اجتماعي آنهايي را برمي گزيند که از نظر زيست محيطي و اجتماعي نسبت به ساير الگوها برتري داشته باشد. بنابراين مساله اين نيست که تنها به حفاظت از محيط زيست اهميت داده شود بلکه تلاش بر اين است که محيط زيست حفظ شود، در عين اينکه مانعي در برابر رشد و توسعه ايجاد نشود يا به عبارت ديگر اجازه دهيم فرآيندهاي رشد.

اقتصاديروالخود را داشته باشند و در عين حال به دقت و با استفاده از روشهاي تخصصي مراقب باشيم تا از تخريب سرمايه هاي زيست محيطي تا حد ممکن جلوگيري شود. دراصل پنجاهم قانون اساسي ايران چنين آمده است: «درجمهوري اسلامي،حفاظت محيط زيست كه نسل امروز و نسلهاي بعد بايد درآن حيات اجتماعي روبه رشدي داشته باشند، وظيفه عمومي تلقي ميشود. از اين رو فعاليتهاي اقتصادي و غيرآنكه با آلودگي محيط زيستي اتخريب غيرقابلجبران آنملازمهپيداكند،ممنوعاست. » بنابراينبهمنظوردستيابيبهتوسعهپايدار راهبردهاواصولچهارگانهزيربايدرعايت شود:

*بكارگيريوپايدارساختنمصرفمنابع تجديدپذير

*بهينهسازيومميزياستفادهازمنابعتجديد ناپذيروبهحداقلرساندنمصرفمنابعطبيعي بهتناسبيكمترازآنچهكهرشدطبيعيآنها است.

*حداقلتوليدضايعاتوآلودگيهاكهقابل جذبدرمقياسوظرفيتمحيطمحليتا جهانيباشد.

*تأمين نيازهاي پايه اي انسان و اجتماع و ايجاد محيطي سالم براي نسلهاي آينده شهرسالم شهرسالم: پروفسوردوهلدرکنفرانستورنتو کانادادرسال 1984 شهرسالمرامکانيتعريف کردکهدرآنديدگاههاياکولوژيکيبا ديدگاههايجامعبهداشتيتلفيقشدهباشد. او آنرامکانيميبيندکهدرآنعملکرددرست وکاملجهتبهرهبرداريازتوانانسانيمهيا

باشد.

تاريخچه پروژه شهر سالم:

دهه 1970 سالهاي بازنگري درباره نحوه دستيابي به سالمت و ارائه خدمات بهداشتي درماني بود. برنامه« سلامت براي همه» درسال1978 توسط سازمان جهاني بهداشت تدوين و ارائه شد و تمامي كشورهاي عضو اين سازمان متعهدبه اجراي آن شدند. ماحصل اين ديدگاه با اين حقيقت هم راه بود كه براي حفظ و ارتقاي سطح سلامت افراد جامعه، بخشبهداشتبهتنهاييكاريازپيشنميبرد وتماميبخشهايتوسعهاقتصادي،اجتماعي وفرهنگيبايدباتدوينبرنامههايهمسودر اينراستاگامبردارندكهمشاركتمردميدر برنامههامكملآناست. درسال 86 1985 سازمانجهانيبهداشتبا بهرهگيريعمليازدواصلمشاركتمردمي وهمكاريبينبخشياجرايپروژهشهرسالم راتجربهکردكهنتيجهبينهايتموفقيتآميز بودوبهسرعتاجرايپروژهدرسراسرجهان

بسط و گسترش يافت و به عنوان راهكار نوين سازمان جهاني بهداشت براي دستيابي شهروندان به سلامت كه سخت تحت تاثير عوارض سوء زيست محيطي قرارگرفته بود،معرفي شد. همچنين اين سازمان ) WHO ( سمينارهايي درباره باپروژه شهرسالم با طرح هاي جامع و اهداف ميان مدت براي سلامت و توسعه پايدار برگزارکرد. درژوئن 1998 کنفرانس بين المللي شهرسالم درآتنيونان برگزار شد و اين دهه،دهه فعاليت شهرسالم نام گرفت. اينرويداد نشان دهنده اندازه اهميت آن است. اظهارات بيان شده در  شهرسالم آتن،تعهداتوفرآيندهاياصلي شهرهايسالمودستورکارمحلي 21 راتاييد وتقويتميکرد. دستورکار 21 راهنمايياستدرجهتارتباط سلامت،توسعهپايداروفرآيندهايبرنامهريزي شهري،همچنيندرراستايدستيابيبهاهداف موردنظرشهرهايسالموپايداررويكرد نيازهاياساسيتوسعه ) BDN ( مطرحشدهو موردتوجهقرارگرفت. اينرويكرد،يكتوسعهتلفيقياقتصادي-

اجتماعيوبرپايهمشاركتمردماستواراست. دراينرويكردضريباعتمادبهنفسمردماز طريقمديريتاموروتأميننيازهايماليتوسط خودشانبالاميرود. رويكردنيازهاياساسي توسعهقوياًبرمحوريتمردماستواربودهو بهچيزيكهآنهااحساسنيازميكنندتوجه مي كندونهآنچيزيكهبهآنهاگفتهمي شود احتياجدارندودريكجملهكوتاه،هدف

توانمندسازي مردم براي دسترسي به زندگي با كيفيت بهتراست.BDN: (Basic Development Needs) مفهوم اين اصطلاح برگرفته شده از رويكرد نيازهاي اساسي توسعه است. فرآيندي كه هدف آن  دستيابيبهزندگيباكيفيتبهترباتحققشعار سالمت براي همه است. اين امر توسعه تلفيقي اجتماعي اقتصادي و بر پايه مشاركت عامه مردم استواراست. BDN راهبردیاست كه سمت و سوي آن توسط خود مردم تبيين شده و همكاري هاي بين بخشي را به طرزقابل توجهي فراهمميكندوقوياًبرمحوريتمردماستوار بودهوبهچيزيكهآنهااحساس نياز ميكنند توجه ميكند. اين رويكرد به عنوان يك تجربه موفق در سال 1987در كشور سومالي، سال 1989 در كشور اردنوسال 1995 در كشور پاكستان مورد آزمايش قرارگرفته كه در تمام موارد، نتايج بسيارتحسين برانگيزبوده است.

اهداف اختصاصي رويكرد:

- بهبود وضعيت سلامت از طريق افزايش سطح در آمد خانواده و خود

- گسترش عدالت اجتماعي و ارتقاي شيوه هاي زندگي سالم و مولد

- بهبود زمينه مشاركت و احساس مالكيت نزد آحاد جامعه

- ارتقايكيفيتزندگيمردموجامعهازطريق دستيافتنبهنيازهاياساسي

- ارتقا ي آگاهي و دانش جامعه

- كاهش فقر و نابرابري و بيكاري

- كاهش ميزان مرگ و مير و ابتال به بيماري بويژه بين كودكان و مادران

- توانمندسازي جوامع در جهت شناخت نيازها و مشكلات و پيداكردن راه حل براي آن

- تعيين نيازهاي اساسي جوامع و اولويت بندي و اجراي آنها توسط خودمردم

- مديريت توسعه اجتماعي- اقتصادي از طريق مشاركت آحاد جامعه و همكاري هاي بين بخشي مياندستگاههاي دولتي

- تضمين اصل خوداتكايي و خود باوري در راستاي امور مربوط به توسعه

- تشويق به تمركز زدايي و خود اتكايي

- كاهش تصدي دولت و هزينه هاي مربوطه در

امر توسعه اقتصادي- اجتماعي كشور

مزاياي رويكرد:

گسترش عدالت و ارتقاي شيوه هاي زندگي سالم

كاهش فقر و نابرابري

ايجاد اميد و انگيزه در مردم

كاهش شكاف ميان نقاط عقب مانده نسبت به برخوردار 21 گام تا رسيدن به برنامه ريزي شهري سالم و پايدار چهارچوب تحليلي- مفهومي دستورکار 21 بر اساس انديشه پايداري شکل گرفته و پايداري در واقع همان اصولي است که در دستورکار 21 براي توسعه شهري پايدار آمده است. دستورکار 21 در يک فرآيند مشاوره اي دولت هاي محلي را فرا مي خواند نسبت به افزايش آگاهي و مشارکت هر چه بيشتر جوامع خود اقدام کنند. البته اين فرآيند يک دستور مشخص براي تمام دولت ها نيست و با توجه به خصوصيات و مشخصات خاص اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي، زيست محيطي و نيز چگونگي فرآيند توسعه در هر منطقه، قاعده و قانون خاصي براي آن تعيين نشده و دولت ها و جوامع بر مبناي شرايط خود بايد در اين باره

تصميم بگيرند. فرآيند پيشنهاد برنامه از 6 سطح گسترده که در 21 گام توسعه يافته به شرح ذيل تشکيل شده است:

1- ايجاد مشارکت عمومي

2- شناخت شهر و منطقه مورد مطالعه و تحليل مسائل

3- ترسيم چشم انداز و دورنماي عمومي

4- برنامه ريزي اجرايي

5- تکميل و نمايش روند اجرايي کار

6- ارزيابي و دور بازخورد

سطح اول: ايجاد مشارکت عمومي گام 1( تعريف حوزه، وسعت، اهداف و سمت گيري هاي برنامه ريزي) گام 2( فهم و دريافت موضوعات سلامت و افزايش آگاهي عمومي از سلامت گام 3( جلب نظر موافق انجمن هاي محلي و شکل گيري کارگروه ها گام 4( شکل گيري شرکت ها و کارگروه هاي تخصصي گام 5( تعريف و پايه گذاري معني مشارکت عمومي ايجاد مشارکت عمومي در پايه گذاري ساختار سازماني براي برنامه ريزي به وسيله سرويس هاي مولد و مصرف کننده و براي ايجاد تعادل در بين علاقمندي هاي گوناگوني از مشاغل، توسعه پايدار وگروه هاي اجتماعي به عنوان يک اصل اساسي است و اين نيازمند آن است که مشارکت به عنوان بخشي از فرآيند برنامه ريزي در نظر گرفته شود. در طول اين مرحله هدف برنامه ريزان شهري تعيين نحوه ي مشارکت در ارايه سرويس و استفاده از آن است.

سطح دوم: ) شناخت شهر و منطقه مورد مطالعه و تحليل مسائل( گام 6( تعيين حوزه و وسعت مسائلي که باید تحليل شود.

گام 7( تعيين و تبيين چهارچوب هاي مربوط به سلامت و پايداري گام 8( تکميل جزئيات مربوط به ارزيابي پارامترهاي سلامت و پايداري گام 9( تنظيم مقدمات اساسي براي تحليل هاي قبلي تجزيه و تحليل مسايل بايد به صورت طبیعی با الف( نمايش مکان هاي محلي، ب( توصيف وضع محيطي و سالمت در محلات پ( طرح شرايط اجتماعي شامل آموزش، رفاه، فقر، استخدام، بيکاري، جرم و جنايت و مسايل و شماره 1 - تیر 89 پیام نظام مهندسي استان تهران 43 مشکلات مهاجرت ت( توصيف طرح هاي موجود مانند استراتژيک، جامع و طرح سلامت شهري و شناسايي مشکلات، نيازها و فرصت ها يک تصوير جامع از شهر بدست دهد. مجموع اين گزينه ها را مي توان جهت شکل گيري تعريف جامع از شهر و راهبرد تعريف اهداف مکاني سازماندهي کرد. سطح سوم: ) ترسيم چشم انداز و دورنماي عمومي( گام 10 ( ترسيم يک دورنماي اجتماعي عمومي بر اساس تکنيک SWOT )ضعف ها، قوت ها، فرصت ها و تهديدها( گام 11 ( تعيين اصول کليدي و ارزش ها براي يک شهر سالم و پايدار گام 12 ( درگير کردن عموم افراد جامعه در اين فرآيند توسعه دورنماي عمومي و مشترک براي

شهر بوسيله تحليل SWOT آغاز مي شود. شهروندان باید متقاضي دخيل کردن آرا و عقايد خويش در تصميم گيري ها، درباره آينده شهرشان باشند. شوراهاي محلي و شهر بايد با ايجاد سازگاري و گردآوري راهنمايي هاي مفيد و ارزنده به ايجاد تصويري از طرح هاي جامع و همسايگي اقدام کنند که اين گردآوري موضوعات اصولي و کليدي را براي توسعه آنها در آينده فراهم خواهد آورد.

سطح چهارم: ) برنامه ريزي اجرايي( گام 13 ( تعريف فرآيند برنامه ريزي اجرايي و شبکه طرح عملي آن گام 14 (پايه گذاري اهداف استراتژيک گام 15 (تنظيم اهداف گام 16 ( انتخاب برنامه ها و استراتژي هاي تکميلي ويژه اين مرحله به عنوان يک عنصر مرکزي در برنامه ريزي توسعه پايدار مطرح است. همه گام هاي پيشين به عنوان مقدمه اي براي خلق برنامه اجرايي موثر است. برنامه ريزي اجرايي يک استراتژي براي شناسايي مشکلات و نیازها در يک سطح سيستمي با يک چشم انداز بلندمدت فراهم مي کند که دربرگيرنده اهداف ويژه اي براي هر دو نوع برنامه کوتاه و بلند مدت و همچنين مکانيسم هايي براي ارزيابي و چگونگي دستيابي به اهداف است. فرآيند برنامه ريزي اجرايي به مرور مراحل قبل نيز مي پردازد.

سطح پنجم: ) تکميل و نمايش روند اجرايي کار( گام 17 ( خلق ساختارهاي ويژه و ارتباطات برنامه ريزي گام 18 ( ترسيم روند رسيدگي و نمايش روش هاي اجرايي آن اين مرحله به تمرکز تکميل و نمايش مي پردازد. لازم به ذکر است حتي يک برنامه اجرايي خوب نيز نمي تواند در مورد حل و فصل مسايل و مشکلات، تضميني ارايه دهد و نيازمند بازنگري خواهد بود که اگر اين روند اجرا شود، شرايط زندگي سالم تر و پايدارتري در آن شهر به وجود خواهد آمد.

سطح ششم: ) ارزيابي و بازخورد( گام 19 ( انتخاب شاخص هاي مفيد براي اندازه گيري پيشرفت گام 20 ( گزارش نحوه ي اجرا و پيشرفت گام 21 (رسيدن به چرخه و دور بازخورد در جامعه اين سطح بسيار مهم است چرا که ت کتک افراد جامعه در جزييات و تکميل برنامه درگير هستند. رشد و پيشرفت در رسيدن به پايداري نيازمند يک ارزيابي سيستماتيک است و آن

اينکه آيا استراتژي هاي برنامه اجرايي به اندازه کافي مناسب بوده و داراي تاثير و مطلوبيت هاي مورد نظر بوده است. گزارش پيشرفت کار نيز از ارکان اصلي و کليدي در اين مرحله است. شاخص ها نيز يک ابزار کليدي براي اندازه گيري پيشرفت در تکميل برنامه اجرايي است. هر چند يک راه کاملاً قابل اعتماد براي ارزيابي پايداري به شمار نمي رود. وجود يک چرخه براي گام هاي فوق از ابتداي گردآوري اطلاعات نيز يک امر حياتي است. هدف كلي پروژه شهر سالم دستيابي به ارتقاي سطح سالمت جامعه در راستاي برنامه سالمت براي همه كه با بهره گيري از همكاري بين بخشي و مشاركت مردمي امكان پذيراست.

اهداف اختصاصي

* افزايش دانش عمومي مردم درباره سالمت و بهداشت و بسيج مردمي براي مداخله و مشاركت مستقيم و غير مستقيم در برنامه هاي اجرايي بخش هاي مختلف توسعه

* گسترش فرهنگ همكاري بين بخشي در راستاي اجراي پروژه هاي اقتصادي اجتماعي

فرهنگي، بهداشتي و...

* افزايش آگاهي سياست گذاران، برنامه ريزان و كارشناسان بخش هاي مختلف توسعه با اهداف برنامه سالمت براي همه و بويژه اهميت برنامه توسعه، سلامت و محيط در جامعه شهري ويژگي هاي شهر سالم

* محيط فيزيكي ايمن و پاك

* اكوسيستم پايدار شهري

* مشاركت همگاني در تصميمات زندگي - سلامت و رفاه شهروندان

* تأمين نیازهای اساسي) غذا - كار- درآمد - ايمني و آب(

* دسترسي به تجارب و منابع در سطح وسيع

* اقتصاد پويا و نوآوري شهري

* تشويق جامعه براي ارتباط با گذشته و ميراث فرهنگي

* سطح قابل قبول براي ارائه خدمات درماني و بهداشت عمومي

* ساختار شهري مناسب براي اعمال ويژگي هاي فوق

نتيجه گيري:

شهر سالم پايدار به نظر مي رسد پارامترهاي پايداري و شهر سالم با توجه به مباحث فوق همخواني بالايي با يکديگر داشته يا حتي بر هم منطبق باشد، چه بسا همانطور که ديديم در طي سلسله مراتب دستيابي به شهر سالم، رعايت اصول پايداري از اصول اساسي آن به شمار رفته و تاکيد ويژه بر طراحي و اجراي آن در چهارچوب توسعه پايدار است. همچنين چهارچوب تحليلي- مفهومي دستورکار 21 بر اساس انديشه پايداري شکل گرفته و پايداري در واقع همان اصولي است که در دستورکار 21 براي توسعه شهري پايدار آمده است و به ارزيابي پارامترهاي مربوط به پايداري و سلامت مي پردازد. در رويکرد نيازهاي اساسي توسعه نيز با توجه به اهداف اختصاصي آن که توجه به عدالت اجتماعي، ارتقاي شيوه هاي سالم زندگي، افزايش مشارکت عمومي و... است ساختارهاي اصلي توسعه پايدار مد نظر است.

نویسندگان مقاله:

فرزانه سفلايي ، دکتراي معماري عضو هيات علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد اسلامشهر

گلنوش منطقي ، دانشجوي کارشناسي ارشد طراحي شهري دانشگاه آزاد اسلامي واحد قزوين


 

منابع ومآخذ:

1- مفيدي، سيد مجيد ) 1385 (، جزوه مباني مقدماتي توسعه و طراحي شهر پايدار، تهران، دانشگاه علم و صنعت ايران

2- پيو، سدريک ) 1386 (، شهرهاي پايدار در کشورهاي در حال توسعه، ترجمه ناصر محرم نژاد، تهران، انتشارات مرکز مطالعاتي و تحقيقاتي شهرسازي و معماري

3- منصور، جهانگير ) 1387 (، قانون اساسي جمهوري اسالمي ايران، قانون اساسي مصوب 1358 اصلاحات، تغييرات و متمم قانون اساسي مصوب ) 1368 (، تهران، انتشارات دوران

4-susarch.com

5-saveh.gov.ir/cleancity.htm

 


 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

خبرنامه

آدرس ایمیل خود را در کادر زیر وارد نمایید تا از آخرین اخبار تارنمای روستا شهر مطلع شوید.

تماس با ما

اطلاعات تماس تیم مدیریت تارنمای روستاشهر

  • شماره تماس : 09125518462

 

 

روستا شهر به روایت آمار

کاربران
42
مطالب
402
نمایش تعداد مطالب
792103
شما اینجا هستید: صفحه ی اصلی موضوعات برنامه ریزی شهری شهر سالم پايدار
Web Analytics